Tasarım Hakkına Tecavüz

Tasarım hakkının ihlali, hak sahibinin izni olmaksızın; kopyalanması, üretilmesi, satılması veya ithal edilmesi veya sözleşme yapmasıdır. Tescilli tasarımlara ilişkin dava hakları marka hakkının ihlalinde olduğu gibi tecavüzün önlenmesi ile maddi manevi tazminat haklar mevcuttur. Bununla birlikte tescilsiz tasarımlara ilişkin de bazı haklar tanınmıştır.

Bu içerikte tasarım hakkına tecavüz halinde başvurabilecek hukuki imkanlar hakkında kapsamlı bilgi verilecektir. 

Tasarım Nedir?

Tasarım, bir ürünün bir kısmı veya tamamında görsel değişikliklere sahip olan, yeni ve ayırt edici ürünlerdir. Örneğin; diğer işletmelerden farklı olarak tasarlanmış bir mobilya, elbise veya kahve bardağı örnek gösterilebilir. Bir ürün üzerinde yeni ve ayırt edici görsel değişikliklerin olması gerekmektedir.

Tasarımların markadan farkı; sadece Türkiye’de değil, tüm dünyada yeni bir ürün olması gerekmektedir. Yurt dışından ithal edilmiş, ancak Türkiye iç piyasasında olmayan bir ürün, tasarımsal ürün olarak kabul edilmez. 

Tasarım hakkı nasıl alınır?

Tasarımlar bir sınai haktır ve tescil yoluyla hak kazanılır. Marka tescilinde olduğu gibi TÜRKPATENT’e tescil yoluyla koruma altına alınmaktadır. Özel olarak tasarlanan ürünlerin nasıl korunacağı hakkında https://www.skhukukdanismanlik.com/tasarim/ makalemizi inceleyebilirsiniz.

Tasarım İhlali Nedir?

Tasarım ihlali, bir işletmeye ait özel tasarlanan ürünlerin izinsiz olarak kopyalanması, satışa sunulması ve her türlü ticari faaliyetleri ifade etmektedir. Bir ürüne ait lisans hakların izinsiz olarak genişletilmesi de bir ihlaldir.

Tasarım Hakkı Tecavüz Sayılan Fiiller Nelerdir?

Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) m.81 hükmü hangi fiillerin hak ihlali olacağını düzenlemiştir:

• İzinsiz Kullanım (SMK m.81/1): Özel tasarlanan ürünün aynısının veya kopyasının üretilmesi, piyasaya sunulması, depolanması, sözleşme yapılması veya ithalat gibi her türlü ticari işlemlerde kullanılması.

• Lisans Haklarının Genişletilmesi (SMK m.81/2): Tasarım sahibinin ürün kullanım hakkına yönelik lisans haklarının izinsiz devredilmesi veya genişletilmesi

• Tasarım Gaspı: SMK m.71 uyarınca, bir ürünü kendisi tasarlamamış olmasına rağmen, kendisi tasarlamış gibi kamuoyuna sunması veya tescilini almasıdır. 

Tasarım Hakkı İhlali Durumunda Başvurulabilecek Hukuki Yollar

SMK .149-151 arasında hükümler genel sınai haklara yönelik hak ihlallerinde açılabilecek davaları düzenlemiştir. Marka hakkının ihlali halinde başvurabilecek hukuki yollar, tasarım hakkının ihlalinde de geçerlidir. 

İhtiyati Tedbirle Tecavüzün Durdurulması ve Ürünlerin Toplatılması

Bir tasarım hakkına tecavüz halinde öncelikli olarak ihtiyati tedbirle ürünlerin toplatılması ve hak ihlalinin sona erdirilmesi gerekmektedir. Dava açılacak olan Fikri ve Sınai Hukuk Mahkemesine başvurularak, öncelikle hak ihlalinin giderilmesi talep edilmektedir. 

İhtiyati tedbir yoluyla:

• Aynı veya kopyalanan ürünlerin toplatılması,
• Tasarımları ürüten makinelere el konulması,
• Gümrükte bulunan mallara el konulması,
• Bilirkişi marifetiyle delillerin toplanması yoluna gidilir. 

İhtiyati tedbir kararı sonrası tamamlayıcı merasim olarak dava yoluna gidilmesi gerekmektedir. 

Tecavüzün Durdurulmasına Yönelik Davalar

Tasarım hakkının ihlalinin devam etmesi, tekrarlanması muhtemel veya sona ermesine göre açılacak davalar farklılaşmaktadır:

• Tecavüzün Tespiti: Sona ermiş ihlal sonrası ihlalin tespiti için açılmaktadır.

• Muhtemel Tecavüzün Önlenmesi: Tasarım hakkına ihlalinin tekrarlanması veya gerçekleşmesi muhtemel olması halinde açılmaktadır. 

• Tecavüz Fiillerinin Durdurulması: Devam eden tasarım hakkına tecavüz halinde açılmaktadır. 

Tasarım Hakkının İhlali Halinde Tazminat Talepleri

Marka hakkının ihlalinde olduğu gibi tasarım hakkının ihlalinde de şu tazminat talepleri talep edilebilmektedir:

• Maddi Tazminat: Marka hakkına tecavüz sebebiyle uğranılan maddi kayıplardır. Örneğin, ürünün prestijini artırmak için yapılan reklam maliyetleri. 

• Yoksun Kalınan Kar: Tasarım hakkının ihlali sebebiyle mahrum kalınan ticari faaliyet karlarını ifade etmektedir. Ürün hakkı sahibinin tercihine göre üç şekilde hesaplanmaktadır:

• • • Ürün hakkını ihlal edenin elde etmiş olduğu kazanç
    • Tasarım hakkına tecavüz edilmesi sebebiyle hak sahibinin uğramış olduğu zararlar,
    • Taraflar arasında lisans sözleşmesi imzalanmış olması halinde lisans bedeli

• Manevi Tazminat: Hak ihlalinden kaynaklanan duyulan acı ve elzem karşılığı ödenen bedeldir.

• İtibar Tazminatı: Bir manevi tazminat türüdür. Ürünün kötü kopyalanması sebebiyle, piyasada uğranılan itibar kaybı karşılığı ödenen bedeldir. 

Tasarım Hakkının İhlalinde Cezai Sorumluluk

Marka hakkına tecavüzde olduğu gibi, tasarım hakkının ihlali cezası olarak SMK’da düzenlenmiş bir hüküm yoktur. Ancak, bir işletmeye ait özel tasarlanan ürünün kopyalanması, satışa sunulması bir haksız rekabettir. 

Türk Ticaret Kanunu (TTK) m.55-63 hükümleri arasında düzenlenen haksız rekabet hükümleri hem tazminat hem de cezai sorumluluk doğurmaktadır. TTK m. 62 kapsamında tasarım hakkının ihlali cezası, haksız rekabet kapsamında iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır.

Sonuç olarak tasarım hakkı ihlal edilen kişiler; SMK kapsamında tazminat davası açabilir. , TTK kapsamında cumhuriyet savcılıklarına suç duyurusunda bulunabilirler. 

Tescilsiz Tasarımların İhlal Edilmesi Halinde Başvurulacak Hukuki Yollar

Tescilsiz tasarımlar, ilgili ürünün kamuoyuna sunulmasından sonraki 3 yıl süreyle koruma altına alınmaktadır. Kamuoyuna sunma olarak; internet sitesinde veya sosyal medya mecralarında yayınlama, fuara çıkarma gibi yollarla mümkündür. SMK m.81/4 uyarınca, tescilsiz tasarım sahipleri de koruma süresi içerisinde, aynı davaları açma hakkına sahiptir. 

Tasarım Hakkının İhlali Davalarında Görevli ve Yetkili Mahkeme

Özel tasarlanan ürünün ihlaline yönelik açılacak davalarda:

Görevli Mahkeme: Özel ihtisas mahkemeleri olan Fikri Sınai Mahkemeleridir.

Yetkili Mahkeme: Tasarım sahibinin yerleşim yeri, tecavüz eden kişinin yerleşim yeri, tecavüz fiilinin gerçekleştiği veya etkilerin devam ettiği yer mahkemesinde açılması mümkündür.

Tasarım Hakkının İhlali Davalarında Arabuluculuk Zorunlu Mu?

Tasarım hakkına tecavüz eden kişiden bir tazminat talebi olması halinde, öncesinde arabuluculuğa başvurulması zorunludur. Bununla birlikte tazminat talep edilmeyecek, sadece tecavüzün tespiti isteniyorsa arabuluculuğa başvurulması zorunlu değildir. Ancak, uygulamada tecavüzün önlenmesiyle tazminat davaları aynı dosyada talep edilmektedir. Bu sebeple öncesinde zorunlu dava şartı arabuluculuk sürecinin tamamlanması gerekmektedir. 

Sonuç

Tescilli tasarımın taklidi uygulamada sık karşılaşılan bir durumdur. Bu durumda hak sahibinin öncelikle ihtiyati tedbirle ürünleri toplatması ve tecavüz halini sona erdirmesi gerekmektedir. Marka hakkının ihlalinde olduğu gibi hak sahibinin maddi ve manevi tazminat talep etme imkanı vardır. Ayrıca, tasarım hakkına tecavüz eden kişiler hakkında TTK’nın haksız rekabet hükümlerine aykırılıktan cumhuriyet başsavcılıklarına şikayet edilmesi mümkündür.

Özel tasarlanan ürünlerini korumak için marka vekili avukatlarımızdan destek alabilirsiniz. 

Sıkça Sorulan Sorular