Anonim Şirketlerde Kâr Payı (Temettü) Dağıtımı ve Kâr Payını Alamayan Ortakların Açabileceği Davalar

Anonim şirketlerde kâr payı, pay sahiplerinin yatırdıkları sermaye karşılık olarak el etmiş oldukları bir mali haktır. Anonim şirketlerde sermayenin korunması ilkesi hakim olup, ortakların şirketten maddi menfaatinin en başında kar payı (temettü) kazancı gelir. 

Ancak, pay sahiplerinin her zaman kar payı alması mümkündür değildir. Şirket ortaklarına temettü dağıtılabilmesi için; şirketin net kar elde etmiş olması, geçmiş zararların kapanması, yasal ve esas sözleşmede belirtilen yedek akçelerin ayrılması ve genel kurul kararının alınması gerekir.

Şirket net kar elde etmiş ve yedek akçeler ayrılmış olsa dahi, kar payının dağıtılmaması mümkündür. 

Genel kurulda serbest net karlarla yeni yatırımlar yapılma kararı alınması mümkündür. Ancak, haklı bir sebep olmadığı takdirde şirket ortaklarına temettü dağıtılması gerekir. 

Bu içerikte; kâr payı dağıtımının tüm yasal şartları, vergilendirme esasları, tescil durumu ve kâr payını alamayan şirket ortakların hakları konusunda detaylı bilgi verilecektir. 

Kar Payının Hukuki Niteliği

Anonim şirketler pay sahibinin kâr payı hakkı, temsil ettiği sermaye oranına bakılmaksızın, her pay sahibine ödenmesi gereken paradır. Bu hakkın temel özellikleri şu şekildedir:

• Nispi Müktesep Haktır: Temettü hakkı, nispi müktesep hak niteliğindedir. esas sözleşmeyle veya genel kurul kararıyla kaldırılması veya ortakların bu haktan vazgeçmesi mümkün değildir. Ancak, haklı gerekçelerin varlığı halinde sınırlandırılması mümkündür. Bu haliyle nispi müktesep hak niteliğindedir. 

• Orantısal Dağıtım Esastır: TTK m.508 uyarınca, esas sözleşmede aksine bir hüküm yoksa, her pay sahibi temsil ettiği sermaye oranında kay payı almaktadır. Ancak, esas sözleşmede imtiyazlı paylara öncelik tanınması mümkündür. 

• Şarta Bağlıdır: Aşağıda detaylarına yer vereceğimiz üzere, şirketin net kar elde etmiş ve genel kurul tarafından karar verilmiş olması gerekir. 

Anonim Şirketlerde Kâr Payı Dağıtımın Şartları Nelerdir?

TTK kapsamında anonim şirketlerde kar payının dağıtılabilmesi için şu şartların sağlanması gerekir:

• Şirketin Net Kar Elde Etmesi: TTK m. 509/2 uyarınca kar payının dağıtılmasışirketin net kar elde etmiş olması gerekir.

• Geçmiş Yıl Zararlarının Kapatılması: Bilançoda geçmiş yıllardan devreden zararlar bulunuyorsa, yıllık net kârdan bu zararlar mahsup edilmesi gerekir. Geçmiş yıl zararlar kapanmadan temettü dağıtımı yapılamamaktadır.

• Kanuni ve İhtiyari Yedek Akçelerin Ayrılması: TTK m.519 uyarınca kanuni yedek akçe ve TTK m.521 uyarınca, esas sözleşmede belirlenmişse ihtiyari yedek akçenin ayrılması gerekir. 

• Genel Kurul Kararı: Anonim şirketlerde kar payı dağıtılması için genel kurul kararı gerekir. Genel kurul bu yönde karar almadan ortaklara para dağıtılması mümkün değildir. 

Anonim Şirketlerde Kar Payı Dağıtımı Nasıl Yapılır?

Anonim şirketlerde kâr payı dağıtımı şu adımların izlenmesi sonunda yapılmaktadır:

• Mali Tabloların Hazırlanması: Yönetim kurulu, şirket bilanço ve gelir tablosunu hazırlar ve şirketin karlılık durumuna bakılır. Hesap dönemi sonunda yönetim kurulu, dürüst resim ilkesine uygun olarak bilanço ve gelir tablosunu hazırlar. 

• Yedek Akçelerin Ayrılması: Net kardan; varsa geçmiş dönem zararları kapatılır, akabinde kanuni ve esas sözleşmede belirtilen yedek akçeler ayrılır. 

• Yönetim Kurulunun Kâr Dağıtım Önerisi: TTK m.437/1 uyarınca yönetim kurulu, yedek akçeler ayrıldıktan sonra kalan tutar üzerinden ne kadar kâr dağıtılacağına ilişkin bir teklif hazırlar. Bu yönetim kurulunun kâr dağıtım önerisi, genel kurul toplantısından en az 15 gün önce ortakların incelemesine sunulur. 

• Genel Kurul Kararı: Genel kurulda kar payı dağıtım kararının alınması için özel nisap aranmamaktadır. Esas sözleşmede aksine ağırlaştırılmış bir nisap yoksa, genel kurul sermayenin en az 1/4'ünü temsil eden ortakların katılımı ve hazır bulunanların oy çoğunluğu karar alınmaktadır. Genel kurulun nasıl yapılması gerektiği hakkında detaylı bilgiyi Anonim Şirket Genel Kurul Toplantısı Usul ve Esasları adlı içeriğimizden inceleyebilirsiniz. 

• Ödeme ve İfa: Genel kurul kâr dağıtım tarihini belirlemişse o tarihte, belirlememişse karar tarihinde kâr payı alacağı muaccel olur ve ortakların hesaplarına aktarılır. 

Örnek Kâr Payı ve Yedek Akçe Hesaplaması

100.000,00 TL sermayeli ve 5 eşit paya sahip olan bir anonim şirketin 100.000,00 TL net dönem karı olduğunu ve esas sözleşmede ihtiyari yedek akçeye ilişkin hüküm olmaması halinde, kar payı hesaplaması şu şekildedir:

• Tertip Kanuni Yedek Akçe (%5): Yıllık net kârın %5'i hesaplanarak ayrılır (TTK m. 519/1). 100.000,00 TL x %5 = 5.000,00 TL (Kalan dağıtılabilir matrah: 95.000,00 TL)

• Temettü (Birinci Kâr Payı - %5): Ortaklara ödenmiş sermayenin %5'i oranında ilk pay ayrılır ve matrahtan düşülür (TTK m. 519/2-c). 100.000,00 TL (Sermaye) x %5 = 5.000,00 TL (Kalan hesaplama matrahı: 90.000,00 TL)

• Tertip Kanuni Yedek Akçe (%10): Kalan 90.000,00 TL'lik matrah üzerinden %10 oranında ikinci yasal kesinti yapılır (TTK m. 519/2-c). 90.000,00 TL x %10 = 9.000,00 TL

• Şirkette Kalan Toplam Yedek Akçe: 14.000,00 TL (5.000 TL I. Tertip + 9.000 TL II. Tertip)

• Ortaklara Dağıtılacak Toplam Brüt Kâr Payı: 86.000,00 TL (100.000 TL Kâr - 14.000 TL Yedek Akçe)

• Ortak Başına Düşen Brüt Kâr Payı: 17.200,00 TL (86.000 TL / 5 Eşit Ortak)

Anonim Şirketlerde Kâr Payı Dağıtımı Vergilendirilmesi

Anonim şirketler elde etmiş olduğu net kar kurumlar vergisine tabidir. Kurumsal vergisi ödendikten sonra net dağıtabilir kazanç ortaklara temettü olarak dağıtılmaktadır. 

Anonim şirket ortaklarının elde etmiş oldukları kara ilişkin de ödedikleri vergi hesaplaması şu şekildedir:

• Gerçek Kişi Ortakların Vergilendirilmesi: Gelir Vergisi Kanunu (GVK) m.22 uyarınca, gerçek kişilerin elde etmiş olduğu karın %50’si vergiden muaftır. Geri kalan %10’luk stopaj kesintisi anonim şirket ortaklar adına yapması gerekmektedir. 

• Tüzel Kişi Ortakların Vergilendirilmesi: Bir anonim şirketin kâr payı, başka bir tam mükellef şirkete veriliyorsa, iştirak kazancı istisnası mevcuttur. anonim/limited şirkete dağıtılıyorsa, Kurumlar Vergisi Kanunu (KVK) m. 5/1-a uyarınca, herhangi bir kesinti yapılmadan tam mükellef şirkete ödeme yapılması gerekir. 

Halka Açık Anonim Şirketlerde Temettü Dağıtım Esasları

Halka açık şirketlerde temettü dağıtımı, TTK’ya tabi şirketlerden farklı usul ve esaslar belirlenmiştir. Halka açık anonim şirketler 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu (SPKn) m.19-20 ve (II-19.1) Sayılı  Kâr Payı Tebliği kapsamında temettü dağıtımı yapmaktadır. 

Halka açık şirketlerde temettü dağıtımı, Sermaye Piyasası Kanunu (SPKn) m.19/1 uyarınca genel kurul tarafından onaylanan kâr dağıtım politikaları kapsamında belirlenir. 

Bu politikanın SPK tarafından çıkarılan (II-19.1) Sayılı  Kâr Payı Tebliği hükümlerine uygun olarak hazırlanması zorunludur. 

SPKn m.19/2 uyarınca; Kanuni yedek akçeler ile ortakların kâr payı ayrılıp ödenmedikçe başkaca yedek akçe ayrılması veya kâr ertesi yıla aktarılması mümkün değildir. Ortaklara pay edinme tarihi veya payın ihraç zamanına bakılmaksızın eşit olarak dağıtılır.  

Anonim Şirketlerde Kâr Payı Dağıtımı Zorunlu Mudur?

Anonim şirketlerde kâr payı dağıtımı yasal bir zorunluluk değildir. Öncelikle karın dağıtılması için yasal zorunlulukların tamamlanması gerekir. Ancak, bir anonim şirkete ortak olmanın temel amacı kar elde etmektedir. 

Nitekim, anonim şirketlerde sermayenin koruma ilkesi gereği, ortakların şirketten en önemli maddi menfaati temettü gelirleridir. Bu kapsamda, şirket net kar elde etmiş olmasına rağmen ortaklara kar dağıtılmaması iyi niyet kurallarına ve anonim şirket hukukuna aykırıdır. 

Sonuç olarak; yeni yatırım yapılması, şirketin büyütülmesi gibi haklı gerekçeler olmadıkça, şirketin net karından ortaklara kar payının dağıtılması zorunludur. 

Anonim şirket kar payı dağıtmasından imtina etmesi halinde dava yoluna başvurulması mümkündür. Konu hakkında Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 01.12.2016 tarihli kararı şu şekildedir;

“Her ticaret şirketi gibi anonim şirketin nihai amacı kar elde etmek ve bunu dağıtmak olup anonim şirketin kar elde etme ve dağıtma nihai amacından doğan pay sahibinin kar payı hakkı da bir vazgeçilmez haktır. Bu çerçevede anonim şirketin pay sahiplerine dağıtılabilecek karı bulunuyorken iyiniyet kurallarına aykırı olacak şekilde uzunca bir süre dağıtılmaması ya da yetersiz dağıtılması halinde pay sahibi bu hakkını mahkeme aracılığıyla talep edebilecektir…” (2015/14100 E., 2015/14100K.)

Kâr Payını Alamayan Ortakların Açabileceği Davalar

Anonim şirketlerde kar payının dağıtılmaması halinde pay sahiplerinin başvuracakları hukuki imkanlar, genel kurul toplantısının yapılıp yapılmadığına ve alınan karara göre değişmektedir:

• Genel Kurul Kararı Var Ama Ödeme Yapılmıyorsa: Genel kurulda temettü dağıtımına karar vermiş ama ödenmiyorsa alacak davası açılmalı veya icra takibi başlatılmalıdır.

• Genel Kurulda Kar Dağıtımına Karar Verilmemişse: Kararın iptali davası açılmalıdır.

• Genel Kurul Toplanmıyor ve Kar Dağıtımı Görüşülmüyorsa: Anonim şirketlerde azınlık hakları mekanizmasını işletilerek genel kurul toplantıya çağırılmalı ve temettü dağıtımı gündeme eklenmelidir. 

• Kâr Dağıtmama Sorunu Kronikleşmişse: Şirketin haklı sebeple feshine veya ortaklıktan çıkarılmaya başvurulmalıdır.

• Kâr Payı Belirli Ortaklara Haksız/Usulsüz Dağıtılmışsa: Haksız kazancın iadesi davası süreci işletilmelidir.

Genel Kurulda Dağıtım Kararı Alındığı Halde Ödenmiyorsa: Kâr Payı Alacak (Eda) Davası

Genel kurul toplanmış ve net dönem kârının ortaklara ödenmesi yönünde karar almışsa, artık ortakların bir alacağı doğmuştur. Kâr payını alamayan ortak, genel kurul kararına dayanarak şirkete karşı doğrudan ilamsız icra takibi başlatabilir veya kâr payı alacak davası açabilir. 

Bir genel kurul kararı olmadan pay sahibinin doğrudan şirkete "kâr payı alacağı" davası açması hukuken mümkün değildir. Öncelikle anonim şirketlerde azınlık hakları kapsamında şirketin genel kurul toplantısına çağırılması ve kar dağıtımının günde

Kâr Dağıtmama Kararına Karşı Genel Kurul Kararının İptali Davası (TTK m. 445-446)

Genel kurulda kar payının dağıtılmaması yönünde karar çıkması halinde her pay sahibi, söz konusu genel kurul kararının iptali davasını açması mümkündür. 

Toplantıya katılıp karın dağıtılması yönünde oy kullanan ve muhalefet şerhini tutanağa işleten ortak, karar tarihinden itibaren 3 ay içinde Asliye Ticaret Mahkemesinde genel kurul kararının iptali davası açmalıdır. Genel kurul kararının iptali davasının nasıl açılması gerektiği hakkında Anonim Şirketlerde Genel Kurul Kararlarının İptali adlı içeriğimizi ziyaret edebilirsiniz. 

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, haklı bir sebep olmaksızın üst üste genel kurulda karın dağıtılmaması yönünde kararın iptal edileceğini hükmetmiştir;

"Şirketin likiditesi uygun olmasına rağmen üst üste iki yıl kâr dağıtılmaması yönünde alınan genel kurul kararı, pay sahibinin kâr alma hakkının özüne dokunur ve iptali gerekir." (23.12.2014 T., E. 2014/12402, K. 2014/20310).

Genel Kurul Toplanmamışsa: Azınlık Hakları ile Kâr Dağıtımını Gündeme Aldırma

Bir genel kurul kararı olmadan pay sahibinin doğrudan şirkete "kâr payı alacağı" davası açması hukuken mümkün değildir. Öncelikle anonim şirketlerde azınlık hakları kapsamında şirketin genel kurul toplantısına çağırılması ve kar dağıtımının gündeme madde ekletilmesi gerekir. 

Yönetim kurulu bu talebi reddederse veya 45 gün içinde yanıt vermezse, azınlık pay sahipleri şirket merkezinin bulunduğu yerdeki Asliye Ticaret Mahkemesine başvurarak genel kurulu toplantıya çağırma izni alınması mümkündür. 

Şirketin Haklı Sebeple Feshi Davası (TTK m. 531)

Şirkette uzun vakittir genel kurul toplanmıyor ve uzun yıllar boyunca kar payımı dağıtımı yapılmıyorsa ortaklık ilişkisinin devam edilmesi çekilmez hale gelmiştir. Bu durumda pay sahipleri, TTK m.531 uyarınca şirketin haklı nedenle fesih davasını açma imkanı vardır.

Anonim şirketin fesih davasında, fesih kararı son çare olma ilkesi kapsamında, öncelikle alternatif yöntemlerle uyuşmazlığın giderilmesi çalışılmaktadır.

 Kar payını alamayan ortağın payının ödenerek şirketten ayrılması veya şirkete kayyum atanarak karın dağıtılması yönünde karar verilmesi mümkündür. Sürecin detayları için anonim şirketlerde haklı sebeple fesih davası makalemizi inceleyebilirsiniz.

Haksız Kazancın İadesi Davası (TTK m. 512)

Şirket ortaklarına kar payı dağıtılmaması veya olması gerektiğinden çok daha az daha dağıtılmasının sebebi, şirket yöneticilerine haksız yere ödenen paralar olması mümkündür. 

Kazanç payı adı altında yönetim kurulu üyelerine yapılan yüksek ücretli ödemelerin şirkete iadesine ve kar payının içerisine dahil edilmesi mümkündür. 

Her pay sahibi TTK m.512 uyarınca geçmişe yönelik 5 yıl boyunca dağıtılan haksız ödemelerin şirkete iadesi için dava açma hakkı vardır. 

Kâr Payı Alacağında Zamanaşımı Süresi ve Yasal Durum

Anonim şirketlerde kar payı alacağı, TBK m. 147/1 uyarınca 5 yıllık zamanaşımı söz konusudur. Zamanaşımının başlangıç süresi, genel kurulun kâr dağıtım kararı aldığı tarihten itibaren başlamaktadır. 

Genel kurul bu yönde karar almadıysa zamanaşımı süresi başlamamaktadır. 

Sonuç

Anonim şirketlerde kâr payı hakkı, anonim şirketlerde pay sahiplerinin hakları arasındaki en temel ve vazgeçilemez mali haktır. 

Çoğunluk ortakların kârı haksız yere şirket içinde tutması Yargıtay kararları uyarınca kabul edilmemektedir. Şirketin haklı bir sebep olmadıkça ortaklara kar payını dağıtması gerekmektedir.  

Genel kurul kararlarına süresinde muhalefet etmek, iptal davaları açmak veya gerektiğinde haklı sebeple fesih davası açılması gerekir.  

Bu nedenle, gerek şirket sözleşmelerinin düzenlenmesinde gerekse ortaklık uyuşmazlıklarının çözümünde tecrübeli bir anonim şirket avukatı ile hareket etmek hayati önem taşır. Haklarınızı yasal zeminde korumak ve hukuki süreçlerinizi güvenle yönetmek için SK Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.