Anonim Şirketlerde Haklı Sebeple Fesih Davası

Anonim şirketlerde haklı sebeple fesih davası, 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 531 hükmünde azınlıkta kalan pay sahipleri için getirilmiş bir hukuki imkandır. Şirket yönetimini elinde bulunduran yöneticilerin azınlıkta kalan pay sahiplerinin haklarını ihlal etmesinin önüne geçilmek istenmiştir. 

Bu davadaki en kritik unsur haklı sebebin mevcudiyetidir. Azınlık haklarının sistematik olarak ihlal edilmesi, haklı bir gerekçe olmaksızın kâr payının dağıtılmaması veya ortaklar arasında telafisi imkânsız geçimsizliklerin yaşanması gibi hallerde azınlık pay sahipleri mahkemeden şirketin feshini talep edebilirler. 

Şirketler hukuku alanında deneyimli kadrosuyla SK Hukuk & Danışmanlık, ortaklık uyuşmazlıklarında azınlık haklarının korunması ve fesih süreçlerinin stratejik yönetimi konusunda profesyonel hukuki destek sunmaktadır.

Anonim Şirketlerde Haklı Sebeple Fesih Davası Nedir?

Anonim şirkin fesih davası, TTK m.531 hükmünde azınlık pay sahiplerine tanınmış bir dava türüdür. Şirket yöneticileri, çoğunluğa sahip pay sahipleri tarafından, şirkette azınlıkta kalan ortakların haklarının ihlal edilmesine karşı tanınmış bir dava türüdür. 

Eski TTK’da yer almayan bu dava türü, İsviçre Borçlar Kanunu (OR m. 736/4) mehaz alınarak 6102 Sayılı TTK m.531 hükmünde düzenlenmiştir. 

Anonim Şirketin Fesih Davasında Haklı Sebep Oluşturan Haller Nelerdir?

Anonim şirketin fesih davasının ana şartı olan “haklı sebep” kavramı kanunumuzda düzenlenmemiştir. Nitekim TTK m.531 hükmünün gerekçesinde şu şekilde belirtilmiştir;

“Haklı sebep Tasarıda tanımlanmamış, haklı sebepler örnek olarak da gösterilmemiş, bu kavramın niteliklerinin gösterilmesi ve tanımlanması yargı kararlarıyla öğretiye bırakılmıştır.”

Yargıtay kararları ve doktrinde anonim şirketin fesih için, ortaklık ilişkisinin artık çekilemez hale gelmesi aranmaktadır. Taraflar arasında artık sürekli borç ilişkisinin yürütülmesi olanaksız hale gelmelidir. 

Çoğunluk Hakimiyetinin Kötüye Kullanılması: Şirket çoğunluğu elinde bulunduran yöneticilerin pay sahiplerinin haklarını sürekli olarak ihlal etmesi bir haklı sebeptir. 

Kar Payının Dağıtılmaması/Mali Hakların İhlali: Şirket net kar elde etmiş ve kanuni yedek akçeler ayrılmış olmasına rağmen, kâr payının dağıtılmaması bir haklı sebeptir. Ayrıca, şirket huzur hakkı, prim veya yüksek yöneticilik maaşları altında aktarılması haklı sebeptir.

Yönetsel Haklar ile Bilgi Alma ve İnceleme Haklarının İhlal Edilmesi: Pay sahiplerinin bilerek şirket yönetiminden uzaklaştırılması, bilgi alma ve inceleme hakkının kullandırılmaması yine şirket feshi için haklı sebep oluşturur. 

Şirketin Kötü Yönetimi: Anonim şirketin kar edemez hale gelmesi, TTK m. 376 (sermaye kaybı ve borca batıklık) sınırlarına dayanması fesih nedenidir. Bununla birlikte örtülü kazanç aktarımı yoluyla şirket iç kaynakların yöneticilere aktarılması da şirket feshine haklı sebep oluşturur. 

Şirket Organlarının İşlevsiz Kalması ve Yönetim Krizi: Anonim şirketin uzun süredir genel kurul toplantısı yapmaması, şirket içerisinde karar alınamaması da haklı sebep oluşturur. 

Ortaklar Arasında Güven İlişkisinin Zedelenmesi: Şirket ortakları arasında husumet olması, artık birlikte çalışmalarının olanaksız hale gelmesidir. 

Yukarıda sayılan haklı gerekçelerin bir arada da olması mümkündür. Esas olarak aranan husus, artık ortaklık ilişkisinin devamı olanaksız olmasıdır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi şirketin haklı sebebine yönelik emsal kararı şu şekildedir;

"Dava, anonim şirketin haklı sebeple feshi ve tasfiyesi istemine ilişkindir. Mahkemece yapılan yargılamada, davalı şirketin uzun yıllardır olağan genel kurul toplantılarını yapmadığı, davacı azınlık ortağın bilgi alma ve inceleme hakkının sistematik olarak engellendiği, şirket malvarlığının hakim ortakların şahsi menfaatlerine hasredilerek kötüye kullanıldığı ve ortaklar arasındaki husumetin şirketin işletme konusunun elde edilmesini imkansız kılacak dereceye ulaştığı, böylelikle haklı sebeplerin oluştuğu anlaşıldığından davanın kabulü ile şirketin feshine karar verilmesinde bir usulsüzlük bulunmamaktadır." (Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 18.04.2024 T., E. 2023/4512, K. 2024/2980). 

Şirketin Fesih Kararı Son Çare Olması İlkesi ve Mahkemenin Verebileceği Kararlar

Anonim şirketin haklı nedenle feshi davasında, dava açmak için haklı sebeplerin varlığı mevcut olsa dahi hakim, şirketin feshine karar vermeyebilir. Şirketin fesih kararı, “son çare olması” ilkesi gereği ortaklar arasında uyuşmazlık giderilmeyecek nitelikte olması halinde verilmektedir.   

Esas olan şirketin devamlılığını sağlamak olup, hakim ortaklar arasındaki uyuşmazlığı giderek farklı hükümler kurması mümkündür.

Hakimin bu konuda geniş takdir yetkisi mevcuttur. Dava açan azınlığın payının gerçek değerinin ödenmesi yoluyla ortaklıktan ayrılmasını, kayyum atayarak kar payının ödenmesi gibi birçok alternatif karar vermesi mümkündür. 

Yargıtay 11. Hukuk dairesinin şirketin fesih davasında fesih kararının “son çare olması” ilkesini şu şekilde açıklamıştır;

"Davacı azınlık pay sahipleri tarafından açılan şirketin haklı sebeple feshi davasında; ilk derece mahkemesince şirketin feshine karar verilmiş ise de, anonim şirketin feshinin son çare (ultima ratio) olması ilkesi dikkate alındığında, ortaklar arasındaki ihtilafın davacı paydaşların şirketten çıkarılmasıyla çözülmesinin mümkün olduğu durumlarda doğrudan feshe hükmedilemez. Bu itibarla, davacı ortakların paylarının karar tarihine en yakın tarihteki gerçek değerinin bilirkişi marifetiyle hesaplattırılarak davalı şirket tarafından davacılara ödenmesi suretiyle ortaklıktan çıkarılmalarına karar verilmesi gerekirken doğrudan fesih kararı verilmesi doğru görülmemiş, hükmün bozulması gerekmiştir." (Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 11.10.2021 T., E. 2020/2145, K. 2021/6120).

Anonim şirketin haklı nedenle feshi davasında, şirketin fesih kararı yerine verilebilecek alternatif kararlar şunlardır:

• Azınlık Pay Sahiplerinin Paylarının Gerçek Değeri Karşılığı Ortaklıktan Çıkarılması: Hâkim, davacı azınlığın paylarının karar tarihine en yakın tarihteki "gerçek değerinin" hesaplanarak nakden ödenmesi suretiyle ortaklıktan çıkarılmasına hükmedebilir. 

• Genel Kurul ve Yönetim Kurulu Yerine Karar Alınması: Şirkete kayyum atayarak genel kurul veya yönetim kurulunun yapılmasına karar veirlmesi mümkündür. Şirket uzun zamandır kar payı dağıtmıyorsa, genel kurul yapılarak kar payının dağıtılmasına karar verilmesi mümkündür. 

• Ortaklık Esas Sözleşmesinin Değiştirilmesi: Ortaklıktaki kilitlenmeyi aşmak adına mahkeme doğrudan esas sözleşme tadiline hükmedebilir. Bu kapsamda; kâr dağıtılmasına yönelik zorunlu kurallar getirilmesi, oy hakkının kullanımına ilişkin sözleşme değişiklikleri yapılması veya azınlık gruplarının şirket yönetim kurulunda temsil edilmesi yönünde (TTK m. 360) esas sözleşme revizyonları yapılabilir.

Ancak, anonim şirketin fesih haricinde makul bir çözümün bulunmaması halinde, şirketin feshine karar verilir. Hakim, TTK m. 536/3 uyarınca tasfiye memuru atar ve şirketin tasiyesine geçilir. 

Anonim Şirket Fesih Davasını Kimler Açabilir?

Anonim şirketin haklı nedenle feshi davası, şirket azınlık pay sahiplerine tanınmış bir daha hakkıdır. Halka kapalı anonim şirketlerde sermayenin en az %10’nu, halka açık şirketler de ise %5’ni temsil eden pay veya pay sahipleri tarafından dava açma hakkı vardır. 

Şirket esas sözleşmesinde daha düşük bir oran belirlenip, dava açma hakkı da tanınması mümkündür. 

Sermaye şartını bir pay sahibi sağlayabileceği gibi, birden fazla pay sahibi de bir araya gelerek dava açması mümkündür. 

Diğer bir dikkat edilmesi gereken husus ise, davayı açan azınlık pay veya pay sahiplerinin haklı olmasıdır. Kendisi kusurlu olan veya uyuşmazlığı şahsi fiilleriyle yaratan pay sahibinin haklı sebeple feshini dava etme hakkı yoktur.

Şirketin Fesih Davası Kime Karşı Açılır?

Dava açılmasına sebebiyet veren çoğunluk pay sahipleri olsa dahi, dava doğrudan şirket tüzel kişiliğine karşı açılmaktadır. Herhangi bir organın, yöneticinin veya pay sahiplerinin davalı olarak gösterilmesi mümkün değildir. 

Anonim Şirket Fesih Davası Süresi

TTK m. 531. Maddesinde düzenlenen anonim şirketinin fesih davası için herhangi bir yasal zamanaşımı veya hak düşürücü süre düzenlenmemiştir. Şirketin fesih için haklı sebeplerin meydana geldiği vakit davanın acıkması mümkündür. 

Ancak, haklı sebebin doğumundan itibaren çok uzun bir süre geçtikten sonra dava açılması, TMK m. 2 dürüstlük kuralına aykırılık teşkil edebilir. çelişkili davranış yasağı gereği, hukuka aykırılıklara uzun süre sessiz kaldıktan kalıp, davanın açılmayacağı yönünde meşru bir güven uyandırılmışsa, hakkın kötüye kullanılması  olarak nitelendirilir

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Anonim şirketin haklı nedenle feshi davasında görevli mahkeme Asliye Ticaret Mahkemeleridir. Bu davalarda kesin yetki kuralı olup, şirket merkezinin bulunduğu yerde davanın açılması gerekir.

Anonim Şirketin Feshi Dava Dilekçesi Örneği

Sonuç

Anonim şirketlerde haklı sebeple fesih davası, şirket çoğunluğunu elinde bulunduran ortakların, azıklıkta kalan pay sahiplerinin haklarını ihlal etmesinin önüne geçilmesi amacıyla düzenlenmiş bir dava türüdür. TTK m.531 uyarınca haklı sebebin varlığı halinde dava açılmaktadır. Kar payının dağıtılmaması, genel kurulun toplanamasın veya sürekli usulüne aykırı yapılması, ortakların bilgi ve inceleme hakkının engellenmesi başlıca haklı sebeptir. 

Şirket sermayesinin en az %10’nunu (halaca açık şirketlerde %5) temsil eden pay sahibi veya sahipleri, şirketin merkezinin bulunduğu yerdeki Asliye Ticaret Mahkemesinde dava açmalıdır. 

Mahkeme, şirketin fesih kararını son çare olma ilkesi kapsamında vermektedir. Öncesinde, azıklık pay sahibin ortaklıktan çıkarılması veya şirkete kayyum atanarak genel kurulun yapılması gibi alternatif çözümler değerlendirilmektedir. 

Anonim şirketler hukuku alanında uzmanlık gerektiren bir alandır. Süreçlerin hatasız yürütülmesi ve hak kayıplarının önlenmesi adına alanında uzman bir şirket avukatı ile çalışılması önem taşımaktadır.