Anonim Şirketlerde Genel Kurul Kararlarının İptali

Anonim şirketlerde genel kurulu kararlarının iptali, genel kurul toplantılarında hakları ihal edilen şirkette azınlıkta kalan pay sahiplerini korumak için getirilmiş bir hukuki çaredir. genel kurul toplantılarında hakları ihlal edilen ve azınlıkta kalan pay sahiplerini korumak amacıyla getirilmiş son derece önemli bir hukuki çaredir.

Sermaye ve oy çoğunluğunu elinde bulunduran kişi veya grupların, genel kurulda kendi menfaatleri doğrultusunda kararlar alması uygulamada sıklıkla karşılaşılan bir durumdur. Kanun koyucu, bu tür durumların önüne geçmek ve azınlık pay sahiplerinin haklarını koruyabilmek için iptal davası imkânını öngörmüştür. SK Hukuk & Danışmanlık, alanında uzman anonim şirketler hukuku avukatı kadrosuyla bu zorlu süreçlerde müvekkillerine profesyonel hukuki destek ve danışmanlık hizmeti sunmaktadır.

“Anonim Şirketlerde Genel Kurul Toplantısı Nasıl Yapılır” adlı makalemizde genel kurul toplantıların usul ve şartlarına detaylıca yer vermiştir. Bu makalemizde; anonim şirket genel kurul kararlarının hangi şartlarda iptal edilebileceği, dava açma usulleri ve kararların diğer geçersizlik halleri olan butlan ile yokluk kavramları detaylıca ele alınmıştır.

(Not: Genel kurul kararları ile sıklıkla karıştırılan [anonim şirketlerde yönetim kurulu kararlarının iptali] süreci hakkında detaylı bilgi almak için ilgili makalemizi inceleyebilirsiniz.)"

Genel Kurul Kararlarının İptali Davası Nedir?

Anonim şirketlerde genel kurul kararlarının iptali davası, genel kurulda oylanan ve karara bağlanan kararların iptali için açılan davadır.

Dava “genel kurul iptali” olarak adlandırılmakta birlikte, esas olarak dava konusu toplantıda yer alan gündem maddeleridir. Genel kurul toplantısı gerçekleştirilmeden önce gündem ilan edilmektedir. Gündem maddesinde yer alan her konu genel kurulda ayrı ayrı oylanmaktadır.

Genel kurul gündeminde yer alan her bir karara bağlanan bir veya birden fazla kararının iptali için dava açılmaktadır.  Günden maddesinde yer alan 10 adet karar için bir tanesi veya tamamı için dava açılması mümkündür. Pay sahibinin sadece bir tane karar haklarını ihlal ediyorsa, söz konusu karar iptale konu olur. Genel kurul toplantısına dava konusu edilmeyen kararlar geçerliliğini korur. Bu sebeple toplantıdaki hangi kararın iptal edilmek istendiği açıkça tespit edilmelidir.

Genel Kurul Kararının İptali Sebepleri Nelerdir?

Genel kurul kararının iptali davası sebepleri, Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 445 hükmünde üç başlıkta toplanmıştır:

·       Kanuna Aykırılık: TTK’da yer alan kanunun emredici hükümlerine aykırı kararlar alınmasıdır.

·       Esas Sözleşmeye Aykırılık: TTK’ya uygun bir şekilde hazırlanmış olan esas sözleşme hükümlerine aykırı genel kurul kararları iptal sebebidir.

·       Dürüstlük Kuralına Aykırılık: Çoğunluk pay sahiplerinin, azınlığın haklarını zedeleyecek veya katılımını zorlaştıracak şekilde iyi niyet dışı kararlar almasıdır.

1.    Kanuna Aykırı Genel Kurul Toplantı Kararları

Genel kurul toplantı ve karar alma usullerine ilişkin kanuni düzenlemelere uyulmadan alınan kararlar iptal edilebilir niteliktedir. Kanuna aykırılık sebebiyle genel kurul kararlarının iptaline örnek olarak:

•  Pay sahibinin genel kurulunda oyunu kullanmasına haksız yere izin verilmediği,

• Gündemin gereği gibi ilan veya tebliğ edilmediği,

• Gerekli nisabın sağlanmadan karar alınması,

• Çağrının usulsüz yapılması gösterilebilir

2.    Esas Sözleşmeye Aykırı Genel Kurul Toplantı Kararları

Esas sözleşmede, kanuna aykırı olmamak kaydıyla, genel kurul toplantı usul ve esaslarına ilişkin hükümler belirlenmesi mümkündür.

Örneğin, olağan genel kurul toplantıların nerede yapılacağına ilişkin hüküm konulması mümkündür. Esas sözleşmenin aksine gerçekleştirilen toplantı kararlarına yönelik iptal davası açılması mümkündür.

3.    Dürüstlük Kuralına Aykırı Genel Kurul Toplantı Kararları

Bazı pay sahiplerinin katılımını engellemek amacıyla toplantı günü ve yeri belirlenmesi, pay sahiplerinin toplantıya katılımını zorlaştırıcı kararlar dürüstlük kuralına aykırıdır.

Bu gibi dürüstlük kuralına aykırı, iyi niyet dışı eylemlerde pay sahipleri tarafından iptal davası açılması mümkündür.

Anonim Şirket Genel Kurul Kararlarının İptali Davasını Açabilecek Kişiler

TTK m.446 uyarınca anonim şirket genel kurul iptali davasını açabilecek olan kişiler şunlardır:

·       Pay Sahibi: Anonim şirket ortaklarının haklarının ihlal edildiği kararlara karşı iptal davası açma hakkı vardır. Ancak, bu hak TTK’da toplantıya katılma ve muhalefet şerhi düşme şartına bağlanmıştır.

·       Yönetim Kurulu: Yönetim kurulu, organ sıfatıyla dava açma imkanına sahiptir.

·       Yönetim Kurulu Üyesi: Genel kurul kararı yönetim kurulunun şahsi sorumluluğunu doğruyorsa, organ olarak değil, bizzat yönetim kurulu üyesi de dava açabilir. Burada yönetim kurulu üyesinin pay sahibi olması aranmaz.

1. Pay Sahibinin Dava Açma Hakkı

TTK’da anonim şirketlerde pay sahibinin hakları koruma altına alınmıştır. Genel kurulda pay sahibinin haklarını ihlal eden bir karar olması halinde kararın iptali için dava açması mümkündür. Örneğin, bilgi ve inceleme hakkını sınırlandıran kararlar alınması veya kar payının dağıtılmaması kararı verilmesi buna örnektir.

2. Yönetim Kurulunun Dava Açma Hakkı

Yönetim kurulu bir organ olarak genel kurul kararlarının iptali talep edebilmektedir. Dava yönetim kurulu sıfatıyla açılmaktadır. Yönetim kurulunun organ olarak dava açabilmesi için kararın dürüstlük kuralına ve esas sözleşmeye aykırı olması gerekir.

3. Yönetim Kurulu Üyelerinin Dava Açma Hakkı

TTK m.446/1-b hükmü; “Kararların yerine getirilmesi, kişisel sorumluluğuna sebep olacaksa yönetim kurulu üyelerinden her biri” şeklinde düzenlemiştir. Yönetim kurulu üyesinin genel kurul kararının iptali davası açabilmesi için, ilgili kararın şahsi sorumluluk doğurması gerekmektedir.

Genel Kurul İptali Davası Açma Şartları

TTK m.446 uyarınca genel kurul iptali davası açılabilmesi için muhalefet şartı ve bu şartın istisnaları ile doktrinde çok tartışılan “etki teorisi” şartlar belirlenmiştir.

1.    Toplantıya Katılan Pay Sahipleri İçin Muhalefet Şartı

TTK’da anonim şirketlerde pay sahibinin hakları koruma altına alınmıştır. Genel kurulda pay sahibinin haklarını ihlal eden bir karar olması halinde kararın iptali için dava açması mümkündür.

Pay sahiplerinin genel genel kurul kararı iptali davası açabilmesinin iki halde mümkündür. Birinci durum TTK m.446/1-a hükmünde düzenlenmiştir. Söz konusu hüküm uyarınca pay sahibi;

• Genel kurul toplantısına hazır bulunmalı,

• İlgili karara ilişkin olumsuz oy vermiş olmalı ve

• Muhalefet şerhini toplantı tutanağına geçirmiş olması gerekmektedir.

Pay sahibinin genel kurulda hazır bulunması ve olumsuz oy kullanmış olması yeterli değildir. Genel kurul kararının iptali davası açabilmesi için, olumsuz oyunu toplantı tutanağına geçirmesi gerekmektedir. Olumsuz oyun tutanağa geçirilme “muhalefet şartı” olarak adlandırılmaktadır.

Muhalefet şartının bir sebep gösterilerek yapılması zorun değildir. Ayrıca, Y. 11. HD. 3487 E., 8043K., 02/04/2013 tarihli kararında, ayrı bir dilekçeyle de karara muhalefet olunması mümkündür.

Muhalefet şerhinde başka bir tartışma konusu, peşinen muhalefet yapılması mümkün olup olmadığıdır. Genel kurulda her gündem maddesi ayrı ayrı oylanmaktadır.

İlk gündem maddesi henüz oylanırken, diğer gündem maddelerine de peşinen muhalefet etmek mümkün müdür? Yargıtay uygulamalarında peşinen muhalefet imkanı olmadığını, her gündem maddesinin görüşülmesi esnasında olumsuz oyunun belirtilmesi gerektiğini ifade etmektedir.

2.    Toplantıya Katılma veya Muhalefet Şerhi Aranmayan İstisnai Haller (TTK m. 446/1-b)

TTK m.446/1-b hükmü, pay sahibi toplantıya katılmamış veya olumsuz oy kullanmamış olsa dahi dava açma hakkını düzenlenmiştir. Söz konusu hüküm uyarınca, aşağıdaki hallerin varlığı halinde muhalefet şerhi aranmaz;

• Gündemin gereği gibi ilan edilmediğini,

• Yetkisiz kişilerin toplantıya katılması veya oy kullanması,

• Genel kurula katılımın haksız olarak engellenmesi,

• Oy hakkının kullanılmasına engel olunması

3.    Genel Kurulun İptali İçin Etki Teorisi (Etki Kuralı) Nedir?

Etki kuralı veya "etki teorisi", TTK m.446/1-b uyarınca genel kurul toplantı usul ve şartlarına uyulmamış olsa dahi, kararın iptalini isteyen pay sahibinin karara etki edip etmeyeceğidir. Çağrının usulüne göre yapılmaması, gündemin gereği gibi ilan edilmemesi, yetkisiz kişilerin oy kullanması veya pay sahibinin toplantıya katılımının haksız engellenmesi durumunda pay sahibi toplantıya katılmamış, ancak katılmış olsaydı oyu kararı değiştirecek miydi? Etki kuralı bunu ifade etmektedir.

Etki teorisini bir örnekle açıklamak gerekirse: TTK m.421 uyarınca imtiyazlı payların oluşturulması, sermayenin en az &75’ni oluşturan payların sahiplerinin veya temsilcilerinin olumlu oyuyla kararıyla mümkündür. 10 eşit paya sahip ortaklık bir şirkette, 8 kişinin katılımıyla toplantı yapıldığını ve tüm ortakların imtiyazlı pay çıkarma kararına olumlu oy kullandığını düşünelim. TTK m.421 uyarınca yeterli nisap sağlanmıştır. Ancak, 1 ortağın genel kurula katılımı haksız olarak engellenmiştir. Ancak, söz konusu 1 ortak toplantıya katılmış ve olumsuz oy kullansa dahi karar değişmeyecektir.

Etki kuralı, söz konusu ortağın toplantıya katılsa dahi, alınacak kararı değiştiremeyeceğinden iptal davası hakkı tanınmaması gerektiğini ifade etmektedir. argıtay 11. Hukuk Dairesinin 17.06.2020 tarihli (E.2019/4971, K.2020/2971) kararında da açıkça vurgulandığı üzere, davacı ortak söz konusu aykırılığın kararın alınmasına etkili olduğunu da kanıtlamakla yükümlüdür.

Önemli bir husus da şudur: Etki kuralının uygulanacağı aykırılıklar kanunda (TTK md. 446/1-b) sayılan dört halle sınırlıdır ve bu haller yorum veya kıyas yoluyla genişletilemez.

Genel Kurul Kararına İptal Davası Açma Süresi

Genel kurul kararlarına iptal davası açma süresi, iptal edilmek istenilen kararın alındığı tarihten itibaren 3 aydır. Bu süre hak düşürücü süre olarak belirlenmiştir. Hak düşürücü sürenin zamanaşımından farkı; hak düşürücü süre kamu düzenine ilişkin olup, hâkim tarafından resen dikkate alınmaktadır.

Dikkat edilmesi gereken husus, toplantıya katılmanız haksız olarak engellenmiş veya gündem gereği gibi ilan edilmemiş olsa dahi, dava açma sürenin başlangıcı karar tarihidir. Genel kurul toplantısına katılımınız engellenmiş ve karardan haberdar olmasanız dahi, karar tarihi itibariyle süre başlamaktadır.

Genel Kurul İptal Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme

Genel kurul kararlarının iptali davasının, şirket merkezinin bulunduğu yargı alanındaki Asliye Ticaret Mahkemesinde açılması gerekmektedir.

Genel kurul toplantısı, şirket merkezinin bulunduğu yargı alanının dışında yapılmış olsa dahi, merkezin bulunduğu yerdeki mahkemelerde dava açılması gerekmektedir.

Yargılama Süreci ve Yürütmenin Durdurulması

·       İlan Yükümlülüğü: Yönetim kurulu, iptal davasının açıldığını ve duruşma gününü Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde (TSG) ilan etmek ve şirketin internet sitesinde yayınlamak zorundadır.

·       Davaların Birleştirilmesi: Davaya 3 aylık hak düşürücü sürenin dolmasından sonra başlanır. Bunun sebebi, aynı karara karşı açılan diğer davaların birleştirilebilmesini sağlamaktır.

·       Tedbir ve Teminat: Genel kurul kararları mahkemece iptal edilene kadar geçerlidir ve hukuki sonuç doğurur. Ancak TTK m. 449 uyarınca hâkim, yönetim kurulunun görüşünü alarak dava konusu kararın yürütülmesinin tedbiren durdurulmasına karar verebilir. Mahkeme, yürütmenin durdurulması kararı vermeden önce veya şirketin talebi üzerine davacılardan teminat göstermesini isteyebilir.

Genel Kurul İptali Kararın İptalini Kararının Etkisi

Yargılama sonucunda genel kurul kararının iptaline karar verilmesi halinde, söz konusu karar genel kurulda hiç oylanıp karara bağlanmamış sayılır.

İlgili karar sebebiyle zarara uğrayan pay sahibi, şirketten zararın giderilmesini ve kararın uygulanması sebebiyle sonuçların ortadan kaldırılmasını talep edebilir. Ancak, iptal edilen karar nedeniyle, iyi niyetli üçüncü kişilerin kazanımları korunur.

Genel Kurul İptali Davası Arabuluculuk Zorunlu Mudur?

Genel kurul kararları iptali davası zorunlu arabuluculuk sürecine tabi değildir. Ancak, taraflar arasında ihtiyari arabuculukta yoluyla uyuşmazlığın sona erdirilmesi mümkündür.

Genel Kurul Kararlarının Diğer Geçersizlik Halleri: Butlan ve Yokluk

Anonim şirket genel kurul kararlarının iptal edilebilirliği yanında yokluk ve butlanı da söz konusudur.

Genel Kurul Kararlarının Butlanı

Hukuki işlemin geçersizlik hallerinden butlan; kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, kamu düzenine, kişilik haklarına aykırı veya konusu imkânsız olan hukuki işlemlerin hukuken “kesin hükümsüz” olma durumudur.

Hukuki işlemin butlanı halinde; pay sahipleri herkes tarafından ileri sürülebilir, hukuki işlem baştan itibaren geçersizdir ve hakim butlan re’ sen gözetmek zorunda olup, vereceği hüküm açıklayıcı niteliktedir.

TTK MADDE 447- (1) Genel kurulun, özellikle;

1. a) Pay sahibinin, genel kurula katılma, asgari oy, dava ve kanundan kaynaklanan vazgeçilemez nitelikteki haklarını sınırlandıran veya ortadan kaldıran,

2. b) Pay sahibinin bilgi alma, inceleme ve denetleme haklarını, kanunen izin verilen ölçü dışında sınırlandıran,

3. c) Anonim şirketin temel yapısını bozan veya sermayenin korunması hükümlerine aykırı olan, kararları batıldır.

TTK m. 477’de hangi genel kurul kararlarının butlan hükmünde olacağına yer verilmiştir, ancak bununla sınırlı değildir. Konusu bakımından kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, kamu düzenine, kişilik haklarına aykırı veya konusu imkânsız genel kurul kararları geçersiz sayılacaktır.

TTK m. 447 hükmünde sayılmayan butlan sebeplerine örnek olarak;

• Sorumluluk hükümlerini (TTK m. 549 vd.) bertaraf etmeye yönelik genel kurul kararları

• Potansiyel pay sahiplerini, alacaklıları ve işçileri koruyan hükümlere aykırı genel kurul kararları

• Eşit işlem ilkesine (TTK m. 357) aykırı kararlar26 verilebilir.

Genel kurul kararının butlanına ilişkin davayı pay sahipleri, yönetim kurulu üyeleri, alacaklılar ve hatta rakipler açabilir.

Ancak tespit davasını açan kişinin, bu tespitin yapılmasında hukuki menfaati bulunduğunu ispatlaması gerekmektedir. Tespit davasını açan kişinin genel kurul kararının alınmasında olumsuz oy kullanmış olması ise gerekmemektedir.

Genel kurul işlemlerinin butlan olması durumunda; söz bahsi karar baştan beri hukuken geçersiz olup, resmî gazetede yayınlanmış olsa dahi hüküm ifade etmez.

TTK m. 449 gereğince; genel kurul kararı aleyhine iptal veya butlan davası açılması halinde mahkemenin, yönetim kurulu üyelerinin görüşünü aldıktan sonra, dava konusu kararın yürütülmesinin geri bırakılmasına karar verebileceğini düzenlemiştir.

Genel Kurul Kararların Yokluğu

Hukukumuzda hukuki işlemlerin geçersizlik hallerinden biri yokluk; bir hukuki işlemin kurucu unsurların olmaması halinde karşımıza çıkmaktadır.

Yokluk halinde, hukuki işlem hiç kurulmamış sayılmakta ve yapılan işleme herhangi bir hukuki işlem bağlanmamaktadır.

TTK’de genel kurul kararlarının; butlan veya iptal edilebilirlik hallerine ilişkin düzenleme mevcut iken, yok hükmüne ilişkin hüküm bulunmamaktadır. Bu hususta, alınmış olan genel kurul kararlarının Türk Borçlar Kanunu’nu çerçevesinde değerlendirilecektir.

Anonim şirketlerin genel kurul kararları da bir hukuki işlem olup; genel kurul toplantısı yapılması ve toplantıda pay sahiplerinin karar almasıdır.

Söz bahsi iki husus, genel kurul toplantısı için kurucu unsurdur. Bu iki unsurdan birinin eksikliği halinde, genel kurulda alınan karar “yok” hükmünde olup, karara herhangi bir hukuki sonuç bağlanamayacaktır.

Yok hükmünde alınan genel kurul kararlarına örnek olarak;

• Pay sahipleri dışında birinin toplantıda karar alması

• Toplantı çağrısında, toplantının yeri ve saatine ilişkin bilgi yer almaması,

• Kanunda öngörülen asgari toplantı ve karar yeter sayılarına aykırı karar alınması,

• Bakanlık temsilcisinin tutanağı imzalamamış olması,

• Gündemde yer almayan konular hakkında karar alınması

Yok hükmü, ileri sürme konusunda hukuki menfaati bulunan herkes tarafından her zaman ileri sürülebilir ve tespit ettirilebilir, hâkim tarafından da re’ sen dikkate alınır.

Mahkemenin vereceği tespit hükmü, bu durumu açıklayıcı niteliktedir.

Genel Kurulu Kararının İptali Dilekçesi

Paylaşılan genel kurul kararının iptali dava dilekçesi örneği, yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.  Her hukuki ihtilaf kendi somut olayının şartlarına, şirket esas sözleşmesine ve güncel mevzuata göre özel olarak değerlendirilmelidir. Dilekçe örneğinin doğrudan ve uyarlanmadan kullanılması halinde hukuk büromuzun bir sorumluluğu yoktur. Dava açmadan önce hak kaybı yaşamamak adına mutlaka uzman bir anonim şirket avukatından profesyonel hukuki destek almanız önemle tavsiye edilir.

Sonuç

Anonim şirketlerde genel kurul kararının iptali davası sıkı usul ve şekil şartlarına tabidir. Pay sahipleri tarafından davanın açılabilmesi için; toplantıya katılım sağlanması, iptali istenen karara olumsuz oy kullanmış olması, olumsuz oyun toplantı tutanağına geçirilmesi ve üç ay içerisinde dava açılması gerekir.

Genel kurul kararının iptali davası, şirketin merkezinin bulunduğu yerdeki Asliye Ticaret Mahkemelerinde açılmaktadır. Dava açılmadan önce zorunlu dava şartı arabuluculuğa başvurma zorunluluğu yoktur.

Bu tür karmaşık ticaret hukuku ihtilaflarında sürecin başından sonuna kadar alanında uzman bir anonim şirket avukatı ile çalışmak, hak kayıplarının önüne geçilmesi ve davanın başarıya ulaşması için hayati öneme sahiptir. SK Hukuk & Danışmanlık olarak; şirketler hukuku alanındaki derin tecrübemizle müvekkillerimize genel kurul süreçlerinin yönetilmesi, toplantı ve kararların denetimi ile iptal davalarında profesyonel hukuki destek ve dava vekilliği hizmeti sunmaktayız.