Limited Şirketlerde Kar Payı Dağıtımı ve Kar Payı Alamayan Ortakların Hukuki İmkanları

Limited şirketlerde kar payı (temettü), ortakların şirkete taahhüt ettikleri sermayenin karşılığında hak kazandıkları bir mali haktır. Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 608 hükmünde limited şirket ortaklarının net dönem kârından ve bunun için ayrılmış serbest yedek akçelerden esas sermaye payı oranında kâr payı alma hakkı yasal güvence altına alınmıştır.

Limited şirketlerde kar payının dağıtılabilmesinin şartları anonim şirketlerle aynıdır. Öncelikle şirketin net kar elde etmiş ve geçmiş dönem zararlarını kapatmış olmalıdır. Kanun veya esas sözleşmede belirtilen yedek akçeler ayrılmalı ve nihai olarak genel kurul kararı gereklidir.

Şirket çoğunluğu elinde bulunduran yöneticiler, karı kendilerine aktarması veya azınlıkta kalan ortaklara kar dağıtmaması sık rastlanılan durumdur. Bu durumda limited şirket ortakların genel kurulu toplantıya çağırma veya olumsuz karar verilen genel kurul kararının iptali dava açma gibi birçok hukuki imkanları vardır.

Bu içerikte; limited şirketlerde kâr payının hukuki niteliğini, kâr dağıtımı esaslarını, kâr payının nasıl hesaplanıp dağıtılacağını, vergilendirmeyi ve kâr payı alamayan ortakların izleyebileceği hukuki yolları Yargıtay kararları ışığında inceleyeceğiz.

Limited Şirkette Kâr Payı Hakkının Hukuki Niteliği ve Özellikleri

Limited şirketlerde kâr payı hakkı, hisse payı oranına bakılmaksızın, her ortağın sahip olduğu bir haktır. Bu hakkın temel özellikleri şu şekildedir:

·       Nispi Müktesep (Kazanılmış) Hak Niteliği: Esas sözleşmeyle veya genel kurul kararıyla kar payı hakkının tamamen ortadan kaldırılması mümkün değildir. Ancak, bu hakkın kazanılması belirli şartların gerçekleşmesine bağlıdır.

·       Sınırlandırılabilir: TTK m.608/3’te belirtilen şartların gerçekleşmesi halinde temettü dağıtımının sınırlandırılması veya karın dağıtılmamasına karar veirlmesi mümkündür.

• Sermayeye Oranlılık İlkesi: Şirket sözleşmesinde aksine bir imtiyaz öngörülmemişse kâr payı, ortağın esas sermaye payının itibari değerine oranla hesaplanır.

• Devredilebilir Bir Haktır: Genel kurul karın dağıtılmasına karar verilmesinden sonra, kar payı şirketten bir “alacak hakkı”na dönüşür. Bu alacak hakkı, ortaklıktan pay ilişkisinden bağımsız olarak; devredilebilir, rehnedilebilir veya haczedilebilir.

Limited Şirketlerde Kâr Payı Dağıtımının Şartları

Limited şirketlerde kar payının dağıtılabilmesi için aşağıdaki şartların birlikte sağlanmış olması gerekir:

·       Şirketin Net Kar Elde Etmiş Olması: İlgili faaliyet dönemi içinde şirketin net kar elde etmiş olması gerekir.

·       Geçmiş Zararların Kapatılması: Şirket elde etmiş olduğu faaliyet karından öncelikle geçmiş dönemdeki zararları kapatmak zorundadır. Geçmiş dönemler de şirket kazanç elde etmişse, kapatılacak bir zarar söz konusu değildir.

·       Yedek Akçelerin Ayrılması: TTK m. 608/1 hükmünün ilk cümlesi; “Kâr payı, sadece net dönem kârından ve bunun için ayrılmış yedek akçelerden dağıtılabilir. “ şeklinde düzenlenmiştir. Kanuni veya yasal yedek akçeler ayrılmadıkça limited şirket ortaklarına temettü dağıtılamaz.

·       Genel Kurul Kararı: Limited şirket ortaklarına kar payının dağıtılabilmesi için genel kurulda; yıllık finansal tabloların onaylanması ve ardından kârın dağıtılması karar alınması gerekir.

Limited Şirketlerde Kar Payı Dağıtımı Nasıl Yapılır?

Limited şirketlerde kar payı dağıtım süreci şu şekilde ilerlemektedir:

• Net Dönem Kârının Tespiti: Yıllık ticari kârdan vergi ve mali yükümlülükler düşülerek net dönem kârı hesaplanır.

• I. Tertip Kanuni Yedek Akçe Ayrılması (TTK m. 519): Net dönem kârının %5'i, ödenmiş sermayenin %20'sine ulaşıncaya kadar kanuni yedek akçe olarak ayrılır.

• Birinci Kâr Payı ve II. Tertip Yedek Akçe: Ödenmiş sermayenin %5'i oranında birinci kâr payı ayrıldıktan sonra, kârdan pay alacak kişilere dağıtılacak toplam tutarın %10'u genel kanuni yedek akçeye eklenir.

• Dağıtılabilir Net Kârın Ödenmesi: Kalan tutar genel kurul kararı doğrultusunda ortakların sermaye payları oranında banka hesaplarına ödenir.

TTK m.610 hükmü ayrılması gereken yedek akçelerin hesaplanmasına ilişkin şu şekildedir;

“Anonim şirketlere ilişkin 514 ilâ 527 . madde hükümleri limited şirketlere de uygulanır.”

Limited şirket finansal tabloları ve yedek akçeler konusunda detaylı bilgi edinmek için anonim şirketlerde kâr payı başlıklı rehberimizi de inceleyebilirsiniz.

Genel Kurulda Kar Payının Ödenmesi İçin Toplantı ve Karar Nisapları

Limited şirket ortaklarına kar payının dağıtılabilmesi için genel kurulun bu yönde karar alması şarttır. Bu yetkinin şirket müdürüne veya yönetim kuruluna devredilmesi mümkündür.

Kâr payı dağıtımı kararı için kanunda özel bir ağırlaştırılmış nisap öngörülmemiştir. Şirket sözleşmesinde aksi belirtilmediği sürece genel kurul, toplantıda temsil edilen oyların salt çoğunluğu ile kâr dağıtım kararı alır.

Kâr Dağıtımı Zorunlu Mudur?

Limited şirket kar payı dağıtımı için yasal şartların oluşması halinde ortaklara karın dağıtılması zorunludur. Ek olarak şirketin yedek akçe ayrılmasına karar vermemektedir. Bunun tek istisnası TTK m.608/3 hükmünde düzenlenmiştir;

"Şirket genel kurulu, kanun ya da şirket sözleşmesinde öngörülmeyen veya öngörüleni aşan tutarlarda yedek akçelerin ayrılmalarına sadece;

a) Zararların karşılanması için gerekliyse,

b) Şirketin gelişimi için yatırım yapılması ihtiyacı ciddi bir şekilde ortaya konulmuşsa, bütün ortakların menfaati böyle bir yedek akçe ayrılmasını haklı gösteriyorsa ve bu hususlar şirket sözleşmesinde açıkça belirtilmişse,

karar verebilir."

Kâr Dağıtımı Zamanı ve Tescil Durumu

Limited şirket kar payı dağıtım kararı olağan veya azınlık pay sahipleri tarafından olağanüstü genel kurul toplantısında alınması mümkündür. Olağan genel kurul, kural olarak faaliyet döneminin bitiminden itibaren ilk 3 ay içinde yapılır.

Genel kurul kararında karın ne zaman ve nasıl dağıtılacağı belirtilmektedir. Kararda herhangi bir süre belirtilmediği takdirde kar alacağı muaccel hale gelir ve pay sahipleri şirketten talep edebilir.

Genel kurulun temettü dağıtımına ilişkin kararı ticaret siciline tescil ve ilan ettirilmek zorunda değildir. Kararın genel kurul karar defterine yazılıp imzalanması yeterlidir.

Kâr Payının Vergilendirilmesi

Limited şirket tarafından gerçek kişi ortaklara dağıtılan kâr payları vergiye tabidir:

• Stopaj Kesintisi: Şirket, dağıttığı brut kâr payı üzerinden %10 oranında gelir vergisi stopajı keserek vergi dairesine yatırır.

• Gelir Vergisi Beyanı: Gerçek kişi ortağın elde ettiği kâr payının yarısı gelir vergisinden istisnadır. Kalan net tutar, yıllık beyanname verme sınırını aşarsa ortak tarafından şahsi gelir vergisi beyannamesi verilir.

Kâr Payı Alamayan Ortakların İzleyebileceği Hukuki Yollar

Limited şirketlerde yaşanılan en sık hukuki sorunlardan biri de şirketin net kar elde etmiş olmasına rağmen ortaklara kar payının dağıtılmamasıdır. Şirket yöneticileri şirket karını üzerine geçirme, rağmen ortaklara hak ettiği kâr payının ödenmemesi veya kârın örtülü yollarla diğer ortaklara aktarılması sık rastlanılmaktadır.

Şirket net kar elde etmiş, yedek akçeler ayrılmış ve TTK m.608/3 uyarınca yatırım yapma gibi cihetlerle ek yedek akçe ayrılması söz konusu değilse, ortaklara kar payı dağıtılması gerekir. Bunun için kar payı alamayan ortağın şirketin net kar elde edip etmediğini ve temettü dağıtım şartları oluşup oluşmadığını kontrol etmelidir.  Bunu da pay sahibi, bilgi alma ve inceleme hakkı, özel denetim isteme gibi haklarını kullanarak yapabilir.

Bilindiği üzere limited şirketlerde kar payı dağıtılması için genel kurul kararı gerekir. Ortada bir genel kurul kararı yoksa, öncelikle şirketi toplantı yapılmasını sağlanması gerekir. Toplantıda kar payının dağıtılmaması yönünde karar çıkması halinde ise, söz konusu genel kurul kararının iptali davasının açılması gerekir. 

Bilgi Alma ve İnceleme Hakkının Kullanılması (TTK m. 614)

TTK m.614 uyarınca her ortak, şirket müdürlerinden şirketin ekonomik durumu ve faaliyetleri hakkında bilgi alma ve inceleme hakkına sahiptir. Pay sahibini bu hakkını bir avukat veya mali müşavir aracılığıyla kullanması mümkündür. Bu şekilde de şirket ortağının şirketin net kar elde edip etmediği ve ortakların karın dağıtılma şartlarının oluşup oluşmadığını kontrol etme imkanına sahip olur.

Limited şirket pay sahibinin bilgi alma ve inceleme talebi, ancak söz konusu bilgilerin şirket menfaatine zarar verebilme ihtimali olması halinde reddedilebilir. Bu kararı da genel kurul kararı verebilir.

TTK m.614/3 uyarınca limited şirket ortağının bilgi alma ve inceleme hakkı haksız olarak reddedilmesi halinde mahkemeye başvurularak bu hakkın kullanılması mümkündür.

Şirketin kâr-zarar durumu hakkında bilgi sahibi olamayan ortak, öncelikle müdürlerden finansal tabloları ve ticari defterleri incelemeyi talep etmelidir. Müdürlerin veya genel kurulun bu talebi engellemesi halinde ortak, Asliye Ticaret Mahkesi’ne başvurarak bilgi alma hakkının kullanımını talep edebilir.

Özel Denetçi Atanmasını Talep Etme

Şirket hesaplarının gizlendiği veya hileli bilançolarla kârın düşük gösterildiği şüphesi varsa, kâr payının tespiti amacıyla mahkemeden özel denetçi atanması istenebilir. Ancak, söz konu hakkında ortağın bilgi alma ve inceleme hakkını kullanmış ve talebi reddedilmiş veya ikna edici bilgi verilmemiş olmalıdır.

TTK m.635 hükmü uyarınca limited şirketlerde özel denetim isteme hakkı, anonim şirketler için düzenlenen hükümler uygulanmaktadır;

“397 nci maddenin beşinci ve altıncı fıkraları dışında kalan, Anonim şirketin denetçiye (…)[95] denetime ve özel denetime ilişkin hükümleri limited şirkete de uygulanır.”

Limited şirketlerde özel denetim isteme hakkında detaylı bilgi için “Anonim Şirketlerde Özel Denetim İsteme Hakkı” adlı makalemizi inceleyebilirsiniz.

Genel Kurulun Toplantıya Çağırılması

Limited şirketten kâr payı alamayan ortak, genel kurul kararı bulunmadan doğrudan kârın ödenmesi için eda davası açamaz. Şirket müdürlerinin genel kurulu toplantıya çağırmaktan kaçınması halinde ise sermayenin en az %10’una sahip azınlık pay sahipleri genel kurulu toplantıya çağırabilir.

Nitekim Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 27.11.2018 tarihli kararında mahkemenin genel kurul yerine geçerek karın dağıtılması yönünde karar veremeyeceğini düzenlemiştir;

"Limited şirketlerde şirketin kâr elde etmiş olması, kendiliğinden limited şirket ortağına kâr payı talep etme yetkisi vermeyecektir. Şirket ortaklarına kâr payı dağıtılabilmesi için, öncelikle ortaklara kâr payı dağıtılması yönünde ortaklar kurulunca bir kararın alınması gerekmektedir. Kâr payı dağıtımına yönelik ortaklar kurulu kararı bulunmadan mahkemenin ortaklar kurulu yerine geçerek ortağa kâr payı vermesi mümkün değildir. O halde, kâr payı isteminin reddine karar verilmesi gerekir."( E. 2016/14687, K. 2018/7407)

Limited şirketlerde azınlığın çağrı hakkı bakımından doğrudan anonim şirket hükümleri uygulanır. Nitekim TTK m. 617/3’te şu şekilde belirtilmiştir:

"Toplantıya çağrı, azlığın çağrı ve öneri hakkı, gündem, öneriler, çağrısız genel kurul, hazırlık önlemleri, tutanak, yetkisiz katılma konularında anonim şirketlere ilişkin hükümler, Bakanlık temsilcisine ilişkin olanlar hariç, kıyas yoluyla uygulanır. Her ortak kendisini genel kurulda ortak olan veya olmayan bir kişi aracılığıyla temsil ettirebilir."

Süreç iki aşamalı olarak yürütülür:

• İdari Başvuru: Çağrı ve kâr dağıtımı gündem talebi noter aracılığıyla şirket müdürüne tebliğ edilir.

• Yargısal Başvuru: Müdür talebi reddeder veya 7 iş günü içinde cevapsız bırakırsa, Asliye Ticaret Mahkemesi’ne başvurularak genel kurulu toplamak üzere kayyım atanması talep edilir.

Kıyasen uygulanan çağrı usulü, ihtar şartları ve mahkeme süreci hakkında detaylı bilgi için anonim şirketlerde azınlığın genel kurulu toplantıya çağırması rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Kâr Dağıtmama Yönündeki Genel Kurul Kararının İptali (TTK m. 445 / m. 622)

Bir limited şirket net kar elde etmiş, kanuni ve esas sözleşmede belirtilen yedek akçeler ayrıldıktan sonra ortaklara kar payının dağıtılması gerekir. haklı ve somut bir gerekçe gösterilmeden kârın yedek akçelere aktarılmasına mümkün değildir.  TTK m.608/3 hükmü, ek yedek akçe ayrılması için; yatırım yapılması için ciddi ihtiyaç veya zararın karşılanması şartları aramıştır.

Genel kurulda haksız ve hukuka aykırı bir şekilde karın dağıtılması yönünde karar verilmesi halinde, karar tarihinden itibaren 3 ay içinde genel kurul kararının iptali davası açabilir. Bu davada kâr dağıtılmamasının haklı olduğunu ispat yükü davalı şirkete aittir.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2016/12065, K. 2018/4267, T. 04.06.2018

"Davalı şirketin 09.03.2012 tarihinde yapılan genel kurul toplantısı sırasında davacının muhalif kaldığı 4 no'lu kararla şirket kârının dağıtılmayıp yedek akçe olarak ayrılmasına karar verilmiştir. Dosya içerisindeki bilirkişi raporundan davalı şirketin istikrarlı bir kârlılık trendinin bulunduğu anlaşılmaktadır. İptali istenilen 4 no'lu kararda kâr payının neden dağıtılmadığına dair herhangi bir açıklama bulunmadığı gibi, dava sırasında da kâr payı dağıtılmamasının nedenleri izah olunmamıştır. Limited şirket ortaklığında aslolan şirket kârından pay almak olması sebebiyle somut gerekçelere dayanmayan kâr payı dağıtılmamasına yönelik 4 no'lu genel kurul kararının hukuka ve iyiniyet kurallarına aykırı olduğu gözetilmeden davanın reddi doğru olmamıştır."

Haklı Sebeple Ortaklıktan Çıkma veya Fesih Davası (TTK m. 638)

Limited şirket ortağının en temel hakkı net kardan pay almaktadır. Uzun yıllar boyunca ortağa kâr payı verilmemesi, ortağın şirketten dışlanması, haklı sebeple çıkma davasının konusunu oluşturur. Ortak, payının güncel gerçek değerinin (ayrılma akçesi) kendisine ödenerek şirketten çıkarılmasını talep edebilir.

Ortaklıktan ayrılma şartları ve dava süreci için limited şirketlerde ortaklıktan çıkma rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Haksız Alınan Kâr Paylarının Geri İadesi ve Yöneticilerin Sorumluluğu (TTK m. 611, 630, 632)

Şirket yöneticilerin kâr payı dağıtımı yapılmaksızın huzur hakkı, yüksek maaş veya örtülü kazanç transferiyle kendilerine menfaat sağlaması mümkündür. Bu durumda TTK m.611 hükmünde şirket ortaklarına dava hakkı tanınmıştır;

"1) Haksız yere kâr almış olan ortak ve müdür bunu geri vermekle yükümlüdür.

2) İyi niyetli oldukları takdirde ortak veya müdürün haksız alınan kârı geri verme borcu, şirket alacaklılarının haklarını ödemek için gerekli olan tutarı aşamaz.

3) Şirketin haksız alınan kârı geri alma hakkı, paranın alındığı tarihten itibaren beş yıl, iyiniyetin varlığında iki yıl sonra zamanaşımına uğrar."

Nitekim Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 02.06.2022 tarihli kararında ortaklara kar payı dağıtılmadan şirket yöneticilere maaş ödemesinin örtülü kar aktarımı olarak nitelendirmiştir;

 "6102 Sayılı TTK'nın 394. maddesiyle yönetim kurulu üyelerine huzur hakkı, ücret veya kârdan pay ödenebileceği öngörülmüş ise de şirket hissedarlarına maaş ödemesi yapılması öngörülmemiştir. Şirketlerde örtülü kâr dağıtımı yasaktır. Kâr payı dağıtım kararı olmaksızın, ücret, prim, maaş vb. adlarla ortaklara para ödenmesi örtülü kâr payı dağıtımı mahiyetindedir." (E. 2016/14687, K. 2018/7407)

7. Süreç Karşılaştırma Tablosu

Sonuç

Limited şirketlerde kar payı haksız yere dağıtıldığında bu durum azınlık ortakların mülkiyet ve mali haklarına doğrudan müdahale olarak kabul edilir. Ancak davasız doğrudan kâr payı istenemeyeceği için, öncelikle kâr dağıtmama kararlarının iptali veya haklı sebeple çıkma davalarının stratejik şekilde kurgulanması gerekir.

Şirketinizde kâr payı alamıyorsanız, hak kaybına uğramamak adına süreçlerinizi alanında uzman bir şirket avukatı ile yürütmeniz tavsiye edilir. Hukuki süreçlerinizi başlatmak ve profesyonel destek almak için SK Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.