Limited Şirket Ortaklarının Bilgi Alma ve İnceleme Hakkı

Limited şirket ortaklarının bilgi alma ve inceleme hakkı, sermayede temsil ettiği pay oranına bakılmaksızın, her ortağın vazgeçilmez nitelikteki bir hakkıdır. Her ortak, şirket müdürlerinden bütün işler ve hesaplar hakkında bilgi isteme ve belirli konularda inceleme yapma hakkına sahiptir. 

Bu hak, sermaye şirketlerde ortakların şirket üzerindeki denetimini sağlayan ve yatırımlarını koruyan temel bir haktır. Şirket esas sözleşmesinde veya genel kurul kararıyla kaldırılması mümkün değildir.

Türk Ticaret Kanunu (TTK) m.614 hükmünde güvence altına alınan bu hak, şirket müdürlerine karşı talep yoluyla kullanılır. Şirketin finansal durumu, ticari defterleri, banka kayıtları, sözleşmeleri ve yönetim kararları hakkında bilgi talep edebilir ve inceleme hakkını tanır. 

Şirket müdürleri, şirketin zararına kullanılması veya ticari sırların tehlikeye düşmesi riski varsa somut kanıtlarla bilgi vermekten kaçınabilir. 

Limited şirket ortaklarının bilgi alma hakkı veya şirket kayıtları inceleme isteği haksız olarak reddedilmesi halinde mahkeme yoluyla bu hakkın kullanılması mümkündür.

Bu makalemizde; limited şirketlerde bilgi alma ve inceleme hakkının hukuki niteliği ve nasıl kullanılacağı, müdürlerin kaçınma sınırlarından Yargıtay emsal kararları hakkında bilgi verilecektir. 

Bilgi Alma ve İnceleme Hakkının Hukuki Niteliği ve Özellikleri

Limited şirketlerde bilgi alma ve inceleme hakkı, Türk Ticaret Kanunu’nun 614. maddesinde şu şekilde düzenlenmiştir; 

(1) Her ortak, müdürlerden, şirketin bütün işleri ve hesapları hakkında bilgi vermelerini isteyebilir ve belirli konularda inceleme yapabilir. 

(2) Ortağın, elde ettiği bilgileri şirketin zararına olacak şekilde kullanması tehlikesi varsa, müdürler, bilgi alınmasını ve incelemeyi gerekli ölçüde engelleyebilir; bu konuda ortağın başvurusu üzerine genel kurul karar verir. 

(3) Genel kurul, bilgi alınmasını ve incelemeyi haksız yere engellerse, ortağın istemi üzerine mahkeme bu hususta karar verir. Mahkeme kararı kesindir. “

Kanun hükmünde de anlaşılacağı üzere bu hakkın temel özellikleri şu şekildedir:

• Bireysel ve Bağımsız Bir Haktır: Her ortağın sahip olduğu, %10 gibi azınlık nisabının aranmadığı bir haktır. Her ortak bireysel ve bağımsız olarak bu hakkını kullanabilir. 

• Şirketin Tüm İşlem ve Hesapları Kapsar: TTK m.614’de belirtildiği üzere “şirketin bütün işleri ve hesapları” hakkında bilgi alma ve inceleme hakkı kullanılabilir. Belirli bir konu veya işlem sınırlaması yoktur. 

• Vazgeçilemez ve Sınırlanamaz Niteliği: Şirket sözleşmesiyle veya genel kurul kararıyla ortağın bilgi alma ve inceleme hakkı tamamen kaldırılamaz veya kısıtlanamaz. 

• Her Zaman Kullanılabilir: Anonim şirketlerin aksine (TTK m. 437), limited şirket ortakları bilgi alma ve inceleme hakkını her zaman kullanılabilir.  Olağan genel kurul toplantı zamanın beklenmesine gerek yoktur. 

Bilgi Alma Hakkı ile İnceleme Hakkı Arasındaki Farklar

Limited şirketlerde ortakların bilgi alma hakkı; şirket hakkında, müdürlere yöneltilen yazılı veya sözlü bilgi alma talebidir. 

Şirket müdürlerin kendilerine yöneltilen soruları tam, doğru, özenli ve gerçeğe uygun şekilde yanıtlamakla yükümlüdür. Bilgi talebi, şirketin bütün iş ve hesaplarını kapsayacak şekilde genel nitelikte olabilir. 

Limited şirketlerde ortakların inceleme hakkı ise, aktif olarak kullanılan bir haktır. Doğrudan şirketin ticari defter ve kayıtlarında yapılan incelemeyi ifade eder. Şirket merkezinde veya belgelerin bulunduğu iş yerinde, şirket yetkililerinin gözetiminde kullanılmaktadır. 

İnceleme hakkı kullanırken belgelerin aslı şirket merkezinin dışına çıkarılamamaktadır. Ancak, birer nüshaların alınması mümkündür. 

İncelemenin bir avukat, yeminli mali müşavir (YMM) veya mali müşavir (SMMM) gibi sır saklama yükümlülüğü kişiler aracılığıyla yapılması mümkündür. 

Hangi Konularda Bilgi Alma ve İnceleme Hakkı Kullanılabilir?

TTK m.614 hükmünde özellikle vurgulandığı üzere bu hak "şirketin bütün işleri ve hesapları" üzerinde kullanılabilir. Şirketin bütün işleri ve hesaplarından kapsamında genel olarak aşağıdaki hususlarda bilgi alma veya inleme yapma mümkündür:

• Mali ve Finansal Kayıtlar: Yevmiye defteri, defteri kebir, envanter defteri, pay defteri, bilançolar, kâr-zarar cetvelleri, mizanlar, banka hesap ekstreleri, gizli yedek akçeler ve ortaklar cari hesap kayıtları. 

• Sözleşmeler ve Ticari İlişkiler: Şirketin üçüncü kişilerle, bayilerle, tedarikçilerle yaptığı sözleşmeler, kredi anlaşmaları, iştirakler ve bağlı ortaklıklarla (grup şirketleriyle) olan hukuki ve mali ilişkiler. 

• Yönetim ve Personel İşlemleri: Müdürlerin ve personelin maaşları, primleri, huzur hakları, şirkete alınan araç/gayrimenkul kayıtları, devam eden davalar ve vergi/SGK borçları. 

Bilgi Alma ve İnceleme Hakkı Nasıl Kullanılır? Kademeli Başvuru Usulü

Limited şirket ortakların bilgi alma veya inceleme hakkını kullanabilmesi için aşamalı bir usulü süreç öngörülmüştür:

1. Müdürlere Başvuru: İlk olarak şirket müdürlerine yazılı veya sözlü olarak başvurulur. Şirket müdürü tarafından reddedilirse konu genel kurula taşınır. 

2. Genel Kurula Başvuru ve Oylama: Ortağın bilgi alma veya inceme talebi reddedilmesi ve ortağın talebi üzere genel kurulun oylamasına sunulur. 

3. Mahkeme Kararıyla Kayyım Atanması: Şirket müdürü genel kurulu çağırmaktan imtina etmesi halinde mahkemeden kayyum atanarak toplantının yapılması talep edilir.  

I. Adım: Şirket Müdürlerine Başvuru

İspat kolaylık açısından limited şirket ortaklarının noter aracılığıyla çekilecek bir ihtarname ile bilgi alma ve inceleme hakkını kullanması tavsiye edilir. Burada olası mahkemeye başvuru ihtimalinin göz önüne alınarak, talebin somut ve hangi konular hakkında bilgi alma veya inceleme yapılmak istendiği belirtilmesi gerekir.  

II. Adım: Genel Kurula Başvuru Genel Kurulu Toplamaması Halinde Mahkeme Kararıyla Kayyım Atanması

Şirket müdürleri, ortağın bilgi alma veya inceleme talebini reddetmesi halinde ortağın genel kuruluna başvurma hakkı vardır. Bunun üzerine müdürlerin bu konuyu görüşmek üzere genel kurulu toplantıya çağırması zorunludur.

Genel kurul oylamasında ağırlaştırılmış nisap aranmaz, toplantıda temsil edilen oyların salt çoğunluğu ile kâr dağıtım kararı alınmaktadır. 

Genel kurulda bilgi talep eden ortak da OY KULLANABİLİR. TTK m. 619'daki oydan yoksunluk halleri arasında bilgi alma oylaması yer almadığından, ortağın oy hakkı engellenemez. 

Eğer, müdür tarafından genel kurul çağırılmıyorsa, ortak, mahkemeye başvurarak genel kurulun toplantıya çağrılmasını ve çağrıyı yürütmek üzere KAYYIM ATANMASINI talep edebilir.  Kıyasen uygulanan genel kurul çağrı usulü, noter ihtarı ve mahkeme aşamaları hakkında detaylı bilgi edinmek için anonim şirketlerde azınlığın genel kurulu toplantıya çağırması rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Genel Kurulu Toplamaması Halinde Mahkeme Kararıyla Kayyım Atanması 

Eğer, müdür tarafından genel kurul çağırılmıyorsa, ortak, mahkemeye başvurarak genel kurulun toplantıya çağrılması mümkündür. Burada dikkat edilmesi gereken konu, ortak doğrudan dava açamamaktadır. İlk önce mahkeme aracılığıyla toplantının yapılmasını sağlamalıdır.  

Limited şirket ortağı mahkemeden kayyım atanmasını ve kayyım aracılığıyla bilgi alma ve inceleme hakkının genel kurulda görüşülmesi talep etmektedir. Burada ortağın azınlık pay sahibi olmasına gerek yoktur. 

Yargılama süreci TTK m. 411-412 anonim şirketler için düzenlenen hükümler uygulanmaktadır. Kıyasen uygulanan genel kurul çağrı usulü, noter ihtarı ve mahkeme aşamaları hakkında detaylı bilgi edinmek için anonim şirketlerde azınlığın genel kurulu toplantıya çağırması rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Müdürlerin Bilgi Vermekten Kaçınma Halleri ve Sınırları

Limited şirket ortakların bilgi alma hakkı ve inceleme talebi, ancak "bilgilerin şirketin zararına kullanılma tehlikesi" halinde reddedilebilir. Bu zarar tehlikesinin somut ve haklı gerekçelere gerekir. Örneğin; şirket ortağının bir rakip firmada da ortak olması ve rekabette öne çıkaracak ürünlerin yapılış süreciyle ilgili bilgi talep etmesi buna örnektir. 

TTK m. 614/2 uyarınca şirket müdürleri talebi reddettikten sonra, ortağın talebi üzerine konu genel kurulda görüşülür. Genel kurulunda bilgi alma ve inceleme hakkının ret sebeplerini gerekçelendirmesi gerekir. 

Mahkeme Yoluyla Bilgi Alma ve İnceleme Hakkının Kullanılması

Limited şirket ortaklarının bilgi alma ve inceleme hakkı, TTK m.608/3 belirtilen haklı gerekçeler olmadan reddedilmesi halinde mahkeme yoluna başvurulması mümkündür. Pay sahibi, mahkeme aracılığıyla bilgi alma hakkını kullanmakta veya inceleme yapmaktadır. 

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Dava, şirket merkezinin bulunduğu yerdeki Asliye Ticaret Mahkesi’nde açılır. Dava, şirket tüzel kişiliğine karşı yöneltilir. 

Dava Açma Süresi

Anonim şirketlerde bilgi alma davası için belirlenen 10 günlük dava açma süresi, limited şirketlerde uygulanmaz. Limited şirket ortağı genel kurulun ret kararından sonra herhangi bir hak düşürücü süreye tabi olmaksızın davasını açabilir. Ancak, dava açarken makul sürenin kaçırılmaması gerekir. Konu üzerinden 1-2 sene geçtikten sonra dava açılması halinde, hakkın kötüye kullanımı sebebiyle reddedilme imkanı vardır. 

Yargılama Süreci

Mahkeme basit yargılama usulüyle ve duruşmalı olarak yapılması gerekli olmadıkça dosya üzerinden karar verir. 

Mahkemenin vermiş olduğu karar kesindir. Yani, karara yönelik İstinaf veya Yargıtay kanun yollarına başvurulması mümkün değildir. 

Mahkeme Kararının İcrası

Mahkeme, limited şirket ortağını haklı görmesi halinde, kararında hangi bilgilerin verilmesi veya nelerin üzerinde inceleme yapma hakkının olduğu kararda belirtilir. Bu doğrultuda pay sahibi, mahkeme kararına istinaden şirkete başvurarak hakkını kullanması mümkündür. 

Mahkeme kararına rağmen şirket müdürleri tarafından bilgi alma ve inceleme hakkı kullandırılmıyorsa ortak, ilamlı icra takibi yoluyla kararın icrasını talep edebilir. 

Anonim Şirket ve Limited Şirket Bilgi Alma Hakkı Karşılaştırılması

Sermaye şirketlerinde ortakların bilgi alma ve inceleme hakkı, şirket üzerinde denetimini ve haklarını koruyan en temel hakkıdır. Ancak, bu hakkın kullanımı açısından anonim ve limited şirketlerde bariz farklılıklar vardır:

Anonim şirket ortaklarının bilgi hakkının nasıl kullanılacağın yönelik hazırladığımız “Anonim Şirketlerde Bilgi Alma ve İnceleme Hakkı” adlı içeriğimizi inceleyebilirsiniz. 

Bilgi Alma ve İnceleme Hakkı Yargıtay Kararları

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, limited şirket ortaklarının bilgi alma hakkına yönelik emsal kararları şu şekildedir: 

Limited Şirketlerde Dava Açmak İçin 10 Günlük Süre Sınırı Yoktur

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2018/833, K. 2018/1722, T. 07.03.2018

"TTK'nın 437. maddesi Anonim Şirketler ile ilgili bir düzenleme olup... limited şirketlerde bilgi alma ve inceleme hakkı TTK'nın 614. maddesinde ayrıca ve açıkça düzenlenmiştir. Aynı maddenin 3. bendinde genel kurul, bilgi alınmasını ve incelemeyi haksız yere engellerse, ortağın istemi üzerine mahkemenin bu hususta karar vereceği hükmüne yer verilmiş ve DAVA AÇILMASI İÇİN BİR SÜRE ÖNGÖRÜLMEMİŞTİR. Bu durumda, mahkemece TTK m. 437/5 gözetilerek on gün içinde açılmayan davanın reddine karar verilmesi doğru olmayıp hükmün kanun yararına bozulması gerekmiştir." 

İnceleme İzni Davasında Ayrıca Genel Kurul Kararının İptali İstenemez

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2017/1573, K. 2018/7989, T. 17.12.2018

"Davalı limited şirketin ortağı olan davacının talebi üzerine şirket genel kurulu toplanmış ve inceleme talebinin reddine karar verilmiştir. Bu durumda, davacının TTK'nın 614/3. maddesinde öngörülen usule göre şirket kayıtlarının incelenmesi talebinin reddine dair karara karşı mahkemeye başvurması yeterli olup, ayrıca bu husustaki genel kurul kararının iptalini istemekte hukuki yararı bulunmamaktadır." 

Mahkeme Tarafından Verilen Karar Kesindir

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2016/8554, K. 2018/1956, T. 14.03.2018

"Limited şirketlerde TTK m. 614 kapsamında mahkemelerce verilecek bilgi alma ve inceleme hakkına ilişkin kararlar kesindir. Karar kesin olduğu için bu kararlara karşı istinaf veya temyiz yasa yoluna başvurulamaz." 

Sonuç 

Limited şirket ortaklarının bilgi alma ve inceleme hakkı, ortağın şirket üzerindeki denetimini sağlayan en temel hakkıdır. Bu hakkın kullanımı kademeli olarak mümkündür; ilk olarak müdürlere başvurulmalı, talep reddedilirse genel kurula konu taşınmalıdır. Genel kurulda da reddedilmesi halinde mahkeme aracılığıyla hakkın kullanılması mümkündür. Başvuru yollarının doğru yapılması ve sürenin uzamaması için noter ihtarından mahkeme aşamasına kadar sürecin titizlikle yürütülmesi gerekir. 

Şirketinizde bilgi alma veya defter inceleme talepleriniz engelleniyorsa, hak kaybına uğramamak adına süreçlerinizi alanında uzman bir limited şirket avukatı ile yürütmeniz tavsiye edilir. Profesyonel hukuki destek almak ve mahkeme sürecini başlatmak için SK Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.