Limited Şirketlerde Haklı Sebeple Fesih Davası

Limited şirketlerde haklı sebeple fesih davası, şirket içi uyuşmazlıkların veya yönetimsel kilitlenmelerin çözülemediği durumlarda mahkeme aracılığıyla şirketin sona erdirilmesi ve tasfiye sürecinin başlatılması için açılan davadır.

 Limited şirketin tasfiyesiz feshi davası, anonim şirketlerde olduğu gibi, haklı sebeplerin varlığı halinde mahkeme aracılığıyla şirketin tasfiye edilerek sona erdirilmesi için açılan davadır.  Ancak, anonim şirketlerde haklı sebeple fesih davası sadece azınlık pay sahipleri tarafından açılabilirken;  , Türk Ticaret Kanunu (TTK) m.636’da limited şirketin fesih davası her pay sahibine tanınmış bir dava hakkıdır.

Ortaklar arasında güven ilişkisinin sarsılması, şirket organlarının işlevsiz hale gelmesi, ortaklık ilişkisinin yürütülmesinin imkansız olması başlıca limited şirket fesih davası için başlıca haklı sebeplerdir. Ancak, haklı sebeplerinin varlığına rağmen şirketin fesih kararı son çare ilkesi kapsamında, başkaca çözüm yolları yoksa verilmesi gereken bir karardır. Mahkeme, şirketin tasfiyesine karar vermeden önce TTK m. 636/3 uyarınca öncelikle davacı ortağın payının güncel gerçek değerinin ödenerek şirketten çıkarılması gibi alternatif çözümleri değerlendirir.

Limited Şirketin Fesih Davası Hakkında Bilinmesi Gerekenler

• Hukuki Dayanak: TTK m. 636/3 uyarınca haklı sebeplerin varlığı halinde her ortak mahkemeden şirketin feshini talep edebilir.

• Son Çare İlkesi: Ortaklar arasındaki uyulmazlığın farklı yollarla çözülmesi mümkünse fesih kararı verilemez. Mahkeme karın dağıtılması için genel kurul yapılması gibi alternatif çözüm yolları çözümlere karar verebilir.

• Dava Açma Süresi: Kanunda net bir hak düşürücü süre öngörülmemiş olup, davanın haklı sebebin öğrenilmesinden itibaren dürüstlük kuralı çerçevesinde uygun bir süre içinde açılması gerekir.

• Görevli ve Yetkili Mahkeme: Şirket merkezinin bulunduğu yerdeki Asliye Ticaret Mahkemesidir (kesin yetki).

Limited Şirketin Haklı Sebeple Feshi Nedir? (TTK m. 636)

Limited şirketin fesih davası, mahkeme aracılığıyla şirketin tasfiye edilerek tüzel kişiliğin sona erdirilmesi için açılan davadır. Haklı sebeplerin varlığı halinde limited şirketlerde her ortak, mahkeme başvurarak şirketin feshini talep edebilmektedir.

Anonim şirketlerden farklı olarak limited şirketlerde, pay oranına bakılmaksızın, her ortağa fesih dava açma yetkisinin verilme sebebi, limited şirketlerde pay devir serbestliği olmamasıdır. Limited şirketler, anonim şirketlere nazaran şahıs ilişkilerinin ve ortaklar arasındaki kişisel güvenin ön planda olduğu yapılardır. Anonim şirketlerde pay devri kolayken, limited şirketlerde pay devrinin genel kurul onayına tabi tutulabilmesi, ortakların şirketten çıkışını zorlaştırmaktadır. Bu sebeple pay devri genel kurulda onaylanmayan ortak için başvurulabilecek önemli bir hukuki imkan olmaktadır.

Haklı Fesih Sebepleri Nelerdir?

Limited şirketin feshini talep edebilmek için; , davacı ortağın ve ortakların, haklı nedenlerin ortaya çıkmasında, kendilerinin eylem ve işlemlerinin katkısının bulunmaması, diğer bir anlatımla, feshe dayanak gösteirlen haklı nedenlerin diğer ortaklardan kaynaklandığının kanıtlanması gerekir(Y.11. HD. 29.09.2005 T., E.10217/K.8962).

Ancak, hukukumuzda “haklı sebep” kavramı net olarak açıklanmamıştır. TTK m.636/2 hükmü şirketin feshine ilişkin haklı sebebin neler olabileceğini örneklemiştir:

“Uzun süreden beri şirketin kanunen gerekli organlarından biri mevcut değilse veya genel kurul toplanamıyorsa, ortaklardan veya şirket alacaklılarından birinin şirketin feshini istemesi üzerine şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesi, müdürleri dinleyerek şirketin, durumunu Kanuna uygun hâle getirmesi için bir süre belirler, buna rağmen durum düzeltilmezse, şirketin feshine karar verir.”

Genel kurulun toplanamaması, organ eksikliği haklı sebep görülmüştür. Bununla birlikte Yargıtay kararları uyarınca şirketin feshine ilişkin haklı sebepler şunlardır:

• Sürekli Zarar Etme ve Şirket Amacının İmkansızlaşması: Şirketin uzun yıllardır ticari faaliyette bulunmaması, sürekli zarar etmesi veya işletme konusunu gerçekleştirme imkanının kalmaması.

• Bilgi Alma ve Denetleme Hakkının Engellenmesi: Azınlık veya eşit ortakların finansal tablolara erişiminin engellenmesi, bilgi alma taleplerinin sürekli reddedilmesi.

• Kâr Payının Dağıtılmaması: Çoğunluk ortakların kârı sürekli yedek akçelere aktararak veya kendilerine yüksek huzur hakkı/maaş ödeyerek azınlığa kâr payı dağıtmaması.

• Kişisel Güvenin ve Ortaklık İlişkisinin Çekilmez Hale Gelmesi: Ortaklar arasında sözlü veya fiziksel şiddete varan kavgalar, karşılıklı güvenin tamamen yok olması.

• Şirket Borçlarının Kişisel Alacaklarla Ödenmesi ve İcra Takipleri: Tek başına şirketin borçlarını ödeyememesi haklı sebep olmamakla beraber yönetim kriziyle birlikte şirketin borca batması bir haklı sebep oluşturur.

İki Ortaklı Limited Şirketlerde Şirketin Feshi ve Organ Kilitlenmesi

Limited şirketlerde en sık yaşanılan hukuki problem, 50-%50 eşit paya sahip iki ortak arasında yönetim krizi çıkmasıdır. Ortaklar arasındaki anlaşmazlık genel kurulda karar alınması ve şirket faaliyetine devam ettirilmesine engel olur. Bu durumda artık limited şirket işlevliğinin kaybı söz konusu olur.

Şirket içi karar alma mekanizmaların işletilmemesi halinde Limited şirketlerde haklı sebeple fesih davası karşımıza bir hukuki çözüm olarak karşımıza çıkar. İki ortaklı şirketlerde çekişmenin fiziksel şiddete veya tam kilitlenmeye dönüştüğü hallerde her iki ortak kusurlu olsa dahi şirketin yaşatılması imkansız hale geldiği için fesih kararı verilebilmektedir. Bu süreçte kararların iptali gerekiyorsa limited şirket genel kurul kararlarının iptali yoluna da başvurulabilir.

Limited Şirketlerde Haklı Sebeple Fesih Davasında Yargılama Usulü

Limited şirketlerde haklı sebeple fesih davasında taraf sıfatları ve usul esasları şu şekildedir:

Davanın Tarafları ve Kusur Unsuru

Sermayede temsil ettiği pay oranına bakılmaksızın her pay sahibi, limited şirketin feshini talep edebilir. Ancak, hukukumuzda kimse kendi kusurundan kaynaklı olarak hak iddia edemez ilkesi hakimindir.  Davacı ortağın ileri sürdüğü haklı sebeplerin doğmasında bir kusuru bulunmaması veya diğer ortaklara göre daha az kusurlu olmalıdır.

Dava şirket tüzel kişiliğine karşı yöneltilmelidir. Davada husumetin diğer ortaklara değil, şirket tüzel kişiliğine yöneltilmesi Yargıtay içtihatlarıyla sabittir.

Dava Açma Süresi

TTK m. 636 metninde fesih davası için belirli bir hak düşürücü süre veya zamanaşımı öngörülmemiştir. Ancak dürüstlük kuralı uyarınca dava, haklı sebebin gerçekleştiği ve davacı tarafından öğrenildiği tarihten itibaren "uygun bir süre" içinde açılmalıdır. Haklı sebebe rağmen uzun süre sessiz kalıp faaliyete devam edilmesi, dava hakkından feragat sayılabilir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Davanın şirket merkezinin bulunduğu yerdeki Asliye Ticaret Mahkemesinde açılması gerekir. Kesin yetki kuralı mevcut olup, farklı bir yerde dava açılması halinde, dava incelenmeksizin usulden reddedilecektir.

Hâkimin Fesih Yerine Uygulayabileceği Alternatif Çözümler

Hem limited şirketlerde hem de anonim şirketlerde şirketin fesih kararında “son çare olma ilkesi” hakimdir. Yani, şirketin feshine karar vermeden önce mahkeme, ortaklar arasındaki uyuşmazlığın giderilme yolunu aramaktadır.

TTK m. 636/3 fıkrasının 2. cümlesi hakime geniş bir takdir yetkisi tanımaktadır: "Mahkeme, istem yerine, davacı ortağa payının gerçek değerinin ödenmesine ve davacı ortağın şirketten çıkarılmasına veya duruma uygun düşen ve kabul edilebilir diğer bir çözüme hükmedebilir."

Hakim, haklı sebebin varlığını tespit etse dahi "şirketi yaşatma (ekonomik varlığı koruma)" ilkesi gereğince fesih yerine alternatif yollara başvurabilir:

Davacı Ortağı Şirketten Çıkarılma Kararı (Payın Gerçek Değeri)

Limited şirketin feshine yerine öncelikle değerlendirilmesi gereken husus, davacı ortağın payının gerçek değerinin (rayiç değerinin) şirket veya diğer ortaklarca ödenerek davacının ortaklıktan çıkarılması olacaktır.

Hakim, öncelikle şirket değerini tespit edecek ve akabinde dava ortağın paylarının gerçek değeri hesaplanacaktır. Payın gerçek değeri karar tarihine en yakın tarih itibarıyla bilirkişilerce belirlenir. Belirlenen pay bedeli şirket tarafından ödenmediği takdirde şirketin feshine karar verilecektir. Pay değerinin belirlenme usulleri ve diğer detayları için limited şirket ortaklıktan çıkma ve çıkarılma rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Duruma Uygun Kabul Edilebilir Diğer Çözümler

Limited şirketin feshine yerine hakim, mevcut uyuşmazlığın çözümüne elverişli olabilecek şu kararları da vermesi mümkündür:

·       Şirkete kayyum atanması ve müdürlerin görevden alınması,

·       Kayyum atayarak genel kurul yapılması ve biriken kârların ortaklara dağıtılmasına karar verilmesi,

• Şirketi sağlığa kavuşturacak kısmi tasfiye yapılması,

• Haklı sebebi oluşturan aksaklıkların giderilmesi için yönetime makul bir süre tanınması.

Limited Şirketin Feshi ve Tasfiye Süreci (Tasfiyesiz Fesih Mümkün mü?)

Limited şirketlerde haklı sebeple fesih davası kabul edilir ve şirketin feshine karar verilirse, şirket sona erer ve tasfiye süreci başlar . Mahkeme fesih kararıyla birlikte tasfiye memurunu da atar.

Şirketin unvanına "Tasfiye Halinde" ibaresi eklenir. Tasfiye memurları atanarak şirketin malvarlığı likide edilir, borçları ödenir ve kalan bakiye ortaklara payları oranında dağıtılarak şirket ticaret sicilinden terkin edilir.

Limited Şirketin Tasfiyesiz Feshi Mümkün Mü?

Haklı sebeple mahkemece verilen fesih kararlarında kural olarak tasfiye prosedürü yürütülür. Ancak "tasfiyesiz fesih" şu iki durumda söz konusu olur:

• Birleşme veya Bölünme: Şirketin başka bir şirketle birleşmesi veya devrolması suretiyle sona ermesi.

• Mahkemenin Çıkarma Kararı: Mahkemenin fesih yerine davacı ortağı payını vererek şirketten çıkarması durumunda şirket feshedilmediği için tüzel kişilik tasfiye sürecine girmeden faaliyetine devam eder.

Limited Şirketlerde Haklı Fesih Dava Dilekçesi Örneği

Paylaşılan dilekçe örneği sadece bilgilendirme amacı taşımakta olup, doğrudan veya dolaylı olarak kullanılması halinde hukuk büromuzun bir sorumluluğu bulunmamaktadır. Mevcut dava koşul ve şartlarına göre münhasır dava dilekçesi hazırlanması gerekmekte olup, dava açmadan önce bir hukuki destek almanız önerilmektedir.

Sonuç

Limited şirketin haklı sebeple feshi davası, ortaklık ilişkisi çekilmez bir hal aldığında başvurulacak son çare niteliğindeki başvurulacak hukuki yoldur. Mahkemenin şirketin feshine karar verebilmesi için haklı sebeplerin somut delillerle ispatlanması ve feshin zorunlu olduğunun ortaya konulması gerekir. Hâkimin fesih yerine ortağı şirketten çıkarma veya alternatif çözümlere hükmetme yetkisi (TTK m. 636/3) bulunduğundan, dava stratejisi kurgulanırken tüm ihtimaller dikkate alınmalıdır.

Dava sürecinde hak kayıplarının önüne geçmek, alternatif çözümleri değerlendirmek ve yargılama stratejisini doğru kurgulamak adına uzman bir limited şirket avukatı ile çalışılması hukuki güvenlik sağlar.