Tanınmış Marka Nedir, Kriterleri Nelerdir?

Tanınmış marka, diğer adıyla özel korunan markalar, halk nezdinde herkes tarafından bilinen markaları ifade etmektedir. Ülkemizde tanınmış markalar, Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) nezdinde tescil yoluyla elde edilmektedir. Bu içerikte tanınmış marka statüsünün nasıl kazanılacağı, özel koruma halleri ve hukuki dayanakları hakkında detaylı bilgi verilmektedir.

Tanınmış Marka Nedir?

Tanınmış marka, kullanıcısı olsun olmasın herkes tarafından bilinen markaları ifade etmektedir. Örneğin, Mercedes adlı otomobil markası, bu markayı kullanmayan veya alma niyeti almayan kişiler tarafından da bilinmektedir.

Yargıtay tanınmış markayı; bir markanın yaş, coğrafi sınır, markanın kullanıcısı olup olmadığına bakılmaksızın herkes tarafından bilinmesini şeklinde ifade etmiştir. Bu markalar, pazardaki yeri, reklam gücü ve uzun zamandır faaliyet göstermesi sebebiyle herkes tarafından bilinmektedir.

Tescilli Marka ile Tanınmış Markanın Arasındaki Fark Nedir?

Markalar, tescil edildiği mal ve hizmet kapsamında korunmaktadır Tescilli marka ile tanınmış marka arasındaki yegâne fark koruma açısından değişmektedir. Tanınmış markalar tescil ediği mal ve hizmet sınıfına bakılmaksızın, tüm sınıflarda korunmaktadır.

Örneğin; 25. Sınıf tekstil sektöründe tescilli X” adlı bir marka, giyim ve benzeri sınıflarda korunmaktadır. Ancak, söz konusu “X” markası, 11. Sınıf aydınlatma sektöründe korunmaz. Ancak, söz konusu “X” markası, bir tanınmış marka olması halinde, 11. Sınıftan da koruma altındadır.

Tanınmış Marka Başvurusu Nasıl Yapılır?

Tanınmış marka başvurusu, marka tescil başvurusunda olduğu gibi TÜRKAPTENT’e başvurularak yapılmaktadır. T/……… şeklinde başvuru numarasıyla işlem görmektedir. Normal marka tescil başvurusu aksine, tanınmışlığı ispat edecek belge ve bilgilerin sunulması gerekir.

Tanınmış Marka Sicili Nedir?

Tanınmış markaların listelendiği aktif bir liste bulunmamaktadır. Bir markanın tanınırlık tespitinin olup olmadığının tespiti, TÜRKPATENT’in marka araştırma sayfasından tespit edilmesi mümkündür. İlgili işaret araştırıldığında “T/….” Şeklinde sicil kaydının bulunması, özel korunan işaret anlamına gelmektedir.

Tanınmış Marka Kriterleri Nelerdir?

1999 yılında Dünya Fikri Mülkiyet Teşkilatı (“WIPO”) tarafından yayımlanan “Tanınmışlığın Belirlenmesine İlişkin WIPO Ortak Tavsiye Kararı” yayımlanmıştır. Bu tavsiye kararında bilirkişi incelemesiyle bir markanın; tanınma derecesi, kullanım süresi, reklam gücü gibi kriterlerin dikkate alınması gerektiği ifade edilmiştir.

TÜRKPATEN, WİPO’nun tavsiye kararına paralel olarak,  “Markaların Tanınmışlık Düzeyleri İle İlgili Esaslar ve Uygulaması” adlı rehber hazırlamıştır. Rehber 18 maddelik kriterler yayınlanmıştır. Genel olarak tanınmış marka kriterleri şu şekildedir:

• Süre ve Kapsam:Markanın tescil ve fiili kullanım süresinin uzunluğu.
• Coğrafi Yayılım:Yurt içi ve yurt dışı tescil durumu.
• Pazar Performansı:Piyasadaki yaygınlık, pazar payı ve satış hacmi.
• Ekonomik Değer:Markanın mali değeri ve bilançodaki gösterimi.
• Promosyon Çalışmaları:TV, dijital reklamlar ve tanıtım bütçesi.
• Hukuki Süreçler:Tanınmışlığı teyit eden mahkeme kararlarının varlığı.
• Ayırt Edicilik:Markanın ne derece orijinal ve ayırt edici olduğu.

Tanınmış Marka Koruma Kapsamı Nedir?

Tanınmış marka koruma kapsamı, diğer tescilli markalara nazaran daha fazladır. Bu markaların halk nezdinde bilinirliği çok yüksek olması sebebiyle koruması daha geniştir.  Örneğin; “Tefal” ev aletleri markasına ait “Tefal Saat” diye bir marka tescil başvurusu reddedilme ihtimali yüksektir. Zira, halk nezdinde Tefal markasının akıllı saat sektörüne girdiğine yönelik bir algı oluşacaktır.

Tanınmış marka kavramını içeren ve koruma altına alınan hükümler de şunlardır:

• SMK m.6/4; “Paris Sözleşmesinin 1 inci mükerrer 6 ncı maddesi bağlamındaki tanınmış markalar ile aynı veya benzer nitelikteki marka başvuruları, aynı veya benzer mal veya hizmetler bakımından itiraz üzerine reddedilir.”
• SMK m.6/5; “Tescil edilmiş veya tescil başvurusu daha önceki tarihte yapılmış bir markanın, Türkiye’de ulaştığı tanınmışlık düzeyi nedeniyle haksız bir yararın sağlanabileceği, markanın itibarının zarar görebileceği veya ayırt edici karakterinin zedelenebileceği hâllerde, aynı ya da benzer markanın tescil başvurusu, haklı bir sebebe dayanma hâli saklı kalmak kaydıyla, başvurunun aynı, benzer veya farklı mal veya hizmetlerde yapılmış olmasına bakılmaksızın önceki tarihli marka sahibinin itirazı üzerine reddedilir.”

Burada dikkat edilmesi gereken husus; SMK m.6/4’de belirtilen tanınmış markalar, Türkiye’de tanınmış değil, Paris Sözleşmesi kapsamında özel korunan markalardır. Mal ve hizmet sınıfı fark etmeksizin korunan markalar, SMK m.6/5 kapsamında Türkiye’de tanınmış marka olarak koruma altına alınan markalardır.

SMK m.6/5 kapsamında tanınmış markaların mal ve hizmet sınıfı fark etmeksizin koruma altına alınması, haklı bir sebebi olmaksızın, için üç ihtimalden birinin gerçekleşmesi aranmıştır:

• Haksız Yarar Sağlanması:Haksız yarar sağlama kavramı, halk nezdinde bilinirliği yüksek markanın işaretini kullanarak tüketici nezdinde çağrışım yaptırmayı ifade etmektedir. Yani, belirli bir bilinirliğe ulaşmış markanın ismi, logosu veya sloganını kullanarak tüketici nezdinde çağrışım yaptırmaktadır.
• İtibarına Zarar Vermesi:Markanın saygınlığını ve olumlu imajını zedeleyecek, uygunsuz veya düşük kaliteli mal/hizmetlerde kullanılmasıdır.
• Ayırt Edici Karakterin Zedelenmesi (Markanın Sulandırılması):Markanın farklı sektörlerde kullanılarak ayırt edicilik gücünün zayıflatılmasıdır.

Ancak, tanınırlığı yüksek markaların farklı mal ve hizmet sınıfınlarında korunması için haksız yarar sağlanması gibi hususların ispatlanması gerekir. Yargıtay HGK 2013/11-656 E., 2014/427 K., 02/04/2014 tarihli kararında markaların farklı mal ve hizmet sınıfında olması ve haksız yarar sağlamanın ispat edilmesi gerektiğini ifade etmiştir;

“Bu sınıflandırma itibariyle davacıya ait tanınmış “DERBY” markasının kapsadığı tıraş bıçağı emtiası “kişisel ihtiyaç ve bakım ürünlerinin” dahil olduğu tüketim sektörüne ait olmasına karşın, dava konusu “DERBYTECH” marka başvurusunun üzerinde kullanılacağı ürünler “endüstriyel ve zirai alet ve makineleri”nin de bulunduğu üretim sektörüne dahildir. Bu durumda, her iki markanın kullanılacağı ürünlerin birbirinden çok farklı sektörlere dahil oldukları açıktır. Her ne kadar, söz konusu ürünlerin kullanıcıları yetişkin tüketiciler olmakla birlikte, tanınmış DERBY markasının asıl olarak kullanıldığı kişisel bakımla ilgili tüketim sektörü, diğerinin ise endüstriyel ve zirai işletmelerin ihtiyaçlarına yönelik alet ve makinelerin üretimi sektöründe yer aldıklarından, davacı markasını taşıyan tıraş bıçaklarının keskinlik ve paslanmazlık gibi niteliklerinin tüketicilerin tercihlerinde etkili olacağından ve bu durumun da davacı markasının olumlu imajından hukuka aykırı şekilde haksız bir yarar sağlayacağından söz edilemez.”

Marka Tesciline Tanınmış Markaların İtiraz Etmesine

Bilinirliği yüksek markalar düzenli olarak takip edilmekte ve olası benzer marka tescil başvurularına itiraz edilmesi sık karşılaşılan durumdur.  Böyle bir durumda incelenmesi gereken hususlar şunlardır:

• Aynı veya Benzer Sınıflarda Başvuru Olması: Bu durumda SMK m.6/1 kapsamında itiraz değerlendirecektir. Tanınmış markaların ayırt ediciliği en yüksek markalardır. Bu sebeple başvurusu yapılan markanın benzerlik oranı daha dikkatli incelenecektir.
• Farklı Sınıflarda Başvuru Olması: Marka tescil başvurusu yapılan marka, bilinirliği yüksek markadan farklı hizmet sınıfında olması halinde SMK m.6/5 kapsamında değerlendirilecektir. Türkiye’de ulaştığı tanınmışlık düzeyi nedeniyle haksız bir yararın sağlanabileceği, markanın itibarının zarar görebileceği veya ayırt edici karakterinin zedelenebileceği hâllerin olup olmadığı değerlendirilecektir.

Uygulamada bilinirliği yüksek markaların her türlü riski önlemek için sık itirazları mevcuttur. Her itirazın haklı olduğu kabülü mümkün değildir. Marka tescil başvuru sahibinin itiraz gerekçelerine göre savunma yapması gerekmektedir. Konu hakkında detaylı bilgi için “Marka İtiraza Karşı Görüş 2025” adlı içeriğimizi ziyaret edebilirsiniz. 

Tanınmış Markaların İhlali

Marka hakkının ihlalinin en sık rastlanılan hali bilinirliği yüksek markalı ürünlerin taklit edilmesidir. SMK kapsamında hem hukuki sorumluluk hem de cezai sorumluluk doğmaktadır.  Konu hakkında detaylı bilgi için “Marka Hakkının İhlali 2025 | Marka İhlali Davaları” adlı içeriğimizi ziyaret edebilirsiniz.

Burada dikkat edilmesi gereken husus marka hakkının tükenme ilkesidir. Marka sahibinin piyasaya sürmüş olduğu markasını taşıyan ürünün ikinci ve devam eden satışları engelleme hakkı yoktur. Özellikle paralel ithalatla yurt dışından getirilen ürünlerin iç piyasada satışı marka ihlali oluşturup oluşturmayacağı tartışma konusudur.

Marka sahibinin piyasaya sürdüğü ülkelerden ürünün temini marka ihlali oluşturmadığını belirtmek gerekir. Tek satıcı dahi engel olması mümkün değildir. Konu hakkında detaylı bilgi için “Marka Hakkının Tükenmesi” adlı makalemizi inceleyebilirsiniz.

Sonuç

Tanınmış markalar halkın tüm kesimi tarafından bilinen markaları ifade etmektedir. Yaş, cinsiyet, kullanıcısı olup olmadığı farketmeksizin bazı markalar tüketici nezdinde bilinirliği yüksektir. Bu markalar reklam gücü ve piyasadaki yerleri gereği özel koruma altındadır.

Bilinirliği yüksek markaların tespiti TÜRKPATENT nezdinde yapılması mümkündür. TÜRKPATENT’in yayımlamış olduğu Markaların Tanınmışlık Düzeyleri İle İlgili Esaslar ve Uygulaması” adlı rehber uyarınca gerekli kriterlerin sağlanmış olması gerekir.

Markanızın bu özel ve geniş korumadan faydalanması, haksız rekabet ve sulandırma risklerine karşı etkin bir şekilde savunulması için uzman hukuki destek almak büyük önem taşımaktadır. Marka tescil süreçleriniz, itirazlarınız ve marka hakkının ihlali davalarınızda profesyonel danışmanlık hizmeti almak için Marka Vekili Avukatlarımız ile iletişime geçebilirsiniz.

Tüm işlemleriniz, fikri mülkiyet hukuku alanında uzman marka vekili avukatlar tarafından titizlikle yürütülmektedir.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)