İkale Sözleşmesi Nedir? İkale Sözleşmesi Şartları

İkale sözleşmesi, tarafların anlaşarak bir sözleşmeyi sonlandırma veya bozma amacıyla imzalanan sözleşmelerdir. Nitekim ikale anlamı, bir şeyin bozulması veya ortadan kaldırılmasını ifade etmektedir. 

İkale sözleşmesi, 4857 Sayılı İş Kanunu kapsamında iş sözleşmelerinin sona erdirilmesi amacıyla akdedilmektedir. Uygulamada işçinin iş sözleşmesinden kaynaklı kıdem ve ihbar gibi tazminat taleplerinin veya işe iade davasının önüne geçilmek istenilmesiyle imzalanmaktadır. 

İkale sözleşmesiyle iş sözleşmesi sona erer ve işçinin işçilik alacaklarını veya işe iade talep etmesi mümkün değildir. Ancak, İş Kanunu temelinde işçiyi koruyan bir düzenleme olup, ikale sözleşmeleri geçerliliği temel olarak işçinin menfaati olması halinde geçerli kabul edilmektedir. 

Bu içeriğimiz ikale sözleşmelerinin nasıl düzenleneceği, geçerlilik şartları ve bu sözleşmelerden kaynaklanan hukuki uyuşmazlıklara değinilecektir. 

Sizin için faydalı olması dileğiyle

İkale Sözleşmesinin Hukuki Nedir?

Bu sözleşmeler TBK’da düzenlenmiş sözleşme değildir. Taraflar arasındaki sözleşme serbestisi ilkesi kapsamında uygulamada imzalanan sözleşmelerdir. Herhangi bir sözleşme ilişkinin bozulması için bu sözleşmelerinin hazırlanması mümkündür. Uygulamada daha çok iş sözleşmelerinde daha çok gündeme gelmektedir. 

İkale Sözleşmesinin Şartları

Bir ikale sözleşmesinin geçerli olabilmesi için öncelikle tarafların serbest iradeleriyle imzalamış olmaları gerekmektedir. Bunun yanı sıra, işçi işveren arasında imzalanacak sözleşmelerde Yargıtay, işçi lehine bir yararın olması gerektiğini aramaktadır. Nitekim, işverenlerin baskı yoluyla işçilerden zorlan imza alması veya işçinin bilgisizliğinden faydalanmasının önüne geçilmek istenmiştir. 

Tarafların Sözleşme Unsurlarında Anlaşması 

Öncelikle geçerli bir ikale sözleşmesi için tarafların sözleşme şartlarında anlaşmış olması gerekmektedir. Örneğin, işçiyle işveren arasında kıdem tazminatı miktarı gibi hususlarda anlaşma sağlanmış olması gerekmektedir. Bunun için ilk önce işçinin tazminat hakları ve şartları hakkında bilgi sahibi olmalıdır. Konu hakkında şu makalelerimizi inceleyebilirsiniz:

İşçi Tazminat Hakları Nelerdir | Nasıl Hesaplanır?

Kıdem ve İhbar Tazminatı Hesaplama

İhbar Süresi ve İhbar Tazminatı Nedir? Nasıl Hesaplanır?

İşçinin Haklı Nedenle Fesih Hakkı

Makul Yararın Bulunması

İkale sözleşmesi, işçinin istifa etmeden veya işçi ya da işverenin haklı nedenle iş sözleşmesini feshetmeden yapılan, iş sözleşmesini sona erdiren durumdur. Bu kapsamda Yargıtay, işten ayrılan işçinin, işten ayrılması için makul bir yararının olması gerektiğini ifade kabul etmektedir. Buradaki amaç, işçiye mobing veya baskı uygulayarak işten çıkarılmasının ve işe iade dava hakkının engellenmesinin önüne geçilmek istenmesidir. 

Nitekim, Yargıtay Kararı – 9. HD., E. 2019/3894 K. 2019/22092 T. 11.12.2019 tarihli kararında kanuni alacaklara ek olarak makul bir yararın sağlanması gerektiğini ifade etmiştir;

“…Somut olaya gelindiğinde; iş sözleşmesinin işverenden gelen teklif üzerine imzalanan ikale sözleşmesi ile sona erdirildiği, işçiye kıdem ve ihbar tazminatlarının yanı sıra üç maaş tutarında ilave ödeme yapıldığı, sözleşmenin irade fesadı hâllerinden birisi ile sakatlandığı hususunda bir ispat bulunmadığı, asıl uyuşmazlığın imzalanan ikale sözleşmesinin geçerlilik şartlarından kabul edilen makul yarar koşulunun gerçekleşip gerçekleşmediğine, daha açık bir ifadeyle yapılan ödemenin yeterli olup olmadığına ilişkin olduğu görülmektedir.

İşçi ile işveren arasında akdedilen ikale sözleşmelerinde, işçiye kanuni alacaklarının yanında ek bir makul yararın sağlanması gerektiği

İbra Hükümleri Olması Halinde Aranan Şartlar

İş sözleşmesinin sona erdirilmesiyle birlikte doğal olarak taraflar, birbirlerinden hak ve alacaklarının kalmadıklarını da sözleşmede belirlemek isteyeceklerdir. Ancak, iş sözleşmelerinden kaynaklı işçilerin verecekleri ibraname zaman şartına tabi tutulmuştur. 

İkale sözleşmesiyle birlikte işçiden ibraname alınmak istenilmesi halinde;

• İş sözleşmesinin sona ermesinden 1 ay geçtikten sonra hazırlanmalı,
• Yazılı olarak yapılması,
• İşçi alacak tür ve miktarların açıkça belirtilmesi,
• İşçi alacakların eksiksiz banka aracılığıyla ödenmesi gerekmektedir. 

İkale Sözleşmelerinin Geçersizlik Halleri

İşçi ve işveren arasında akdedilen ikale sözleşmeleri, Yargıtay tarafından sıkı geçerlilik şartlarına tabi tutmuştur. İşverene nazaran güçsüz durumda olan işçinin korunması istenmiştir. 

Geçersizlik hallerine örnek şu durumlar gösterilebilir;

İşçi İradesinin Sakatlanması

İşçinin ücret alacaklarını ödenmesi vaadiyle ikale sözleşmesinin imzalatılması ve akabinde ücretlerinin ödenmemesi bu duruma örnek gösterilebilir. İşçinin kendi iradesiyle işten istifa ettiği gibi gösterilip, akabinde işçi ücretlerinin ödenmemesi karşılaşılan bir durumdur. Böyle bir durumda işçinin gerçekten istifa iradesinin olup olmadığı araştırılmaktadır. 

İşçi Alacakları ile Makul Ücret Alınmaması

Yargıtay uygulamalarında ikale sözleşmesiyle iş akdini sonlandıran işçinin işçi alacaklarını ve bu alacaklara ek makul bir ücret alacağını varsaymaktadır. Nitekim, geçimini sağlayan işçinin durduk yere iş akdini bozması olağan dışı bir durum kabul edilmektedir. İşçi alacaklarıyla makul ücretin ödenmediği sözleşmelerin geçerliğinin ileri sürülmesi mümkündür. 

İkale Sözleşmesi Nasıl Yapılır?

Kanunda belirtilen bir sözleşme türü olmaması sebebiyle bir şekil şartı yoktur. Ancak, ispat koşulu için yazılı olarak yapılmasında fayda vardır. 

İkale sözleşmesiyle işçiden ibraname alınmak istenmesi halinde yazılı olarak yapılması zorunludur. 

İkale Sözleşmesinin Sonuçları

Geçerli bir ikale sözleşmesi iş akdini sonlandırır. Taraflar söz konusu iş akdinden dolayı birbirlerinden alacak talep etme imkanı ortadan kalkmaktadır.  Tarafların iradesiyle iş sözleşmesinin sona ermesi sebebiyle bir işçi, aşağıda yer alan hakları talep edememektedir:

• Kıdem ve ihbar gibi alacak tazminat talepleri,
• İşsiliz sigortası ödeneği,
• İşe iade davası açma hakkı

İkale Sözleşmesi İmzalaması Halinde Tazminat Alamayan İşçi Ne Yapabilir?

Burada iki ihtimal mevcuttur. Birinci ihtimalde sözleşmede yer almasına rağmen, alacakların ödenmemesi halidir. Bu durumda işçi alacak davası açabileceği gibi, doğrudan icra takibi de başlatılabilir. İkinci ihtimal ise, işçi alacakların ödeneceği vaadiyle ama sözleşmede belirtmeden ikale sözleşmesi imzalanması durumudur. Böyle bir durumda ise, işçi ikale sözleşmesinin geçersizliğini ve işçi alacakları için dava açması mümkündür. 

Sonuç

İkale sözleşmesi, bir sözleşmesi sona erdiren, bozan bir sözleşme türüdür. Her türlü sözleşmesel ilişki için akdedilmesi mümkündür. Ancak, uygulamada daha çok iş sözleşmelerinde yapıldığı görülmektedir. 

İkale (bozma) sözleşmesi, işverenler için daha çok işçilik alacaklarını talep etme veya işe iade davası açılmasının önüne geçilmek için yapılmaktadır. Yargıtay, bu türlü işçiler adına aleyhe olacak sözleşmelerde, işçinin menfaatine göre kararlar verilmektedir. 

İş hukuku kapsamında geçerli bir bozma sözleşmesinden bahsedebilmek için, işçinin işçi alacakları ile bu alacaklara ek makul bir yarar sağlaması gerektiği ifade edilmiştir. Bu makul yarar, ek 2-3 maaş şeklinde olabilmesi mümkündür. 

Sıkça Sorulan Sorular