FSEK Kapsamında Eser Nedir ve Eser Sahibinin Hakları Nelerdir?

Eser sahibinin hakları, 5846 Sayılı Fikir Ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK)’te koruma altına alınmıştır. Uygulamada telif hakları belirtilen bu haklar, FSEK kapsamında bir eser üzerinde yaratıcısının ne gibi hakları sahip olduğu düzenlenmiştir.

FSEK kapsamında eser yaratıcısına sağlanan haklar maddi ve manevi olmak üzere 2 başlığa ayrılmıştır. Bununla birlikte bağlantı hak sahipleri de düzenlenmiştir. Bu içerikte FSEK kapsamında nelerin eser sayılacağı ve eser yaratıcısının ne gibi haklara sahip olduğu hakkında detaylı bilgi verilecektir.

FSEK Kapsamında Eser Nedir?

Eser sahibinin haklarının tespit edilebilmesi için ilk olarak FSEK kapsamında bir eser olması gerekmektedir. FSEK “Tanımlar” başlıklı m.1/B-a hükmünde eser şu şekilde tanımlanmıştır;

“Sahibinin hususiyetini taşıyan ve ilim ve edebiyat, musiki, güzel sanatlar veya sinema eserleri olarak sayılan her nevi fikir ve sanat mahsullerini”

Kanun koyucunun tanımdan da anlaşılacağı üzere, bir eserden bahsedebilmek için:

• Hususiyet Taşımalı: Bir insan ürünü olmalı ve sahibinin hususiyeti taşımalı.
• Fikir veya Sanat Eseri Olmalı: İlim ve edebiyat, musiki, güzel sanatlar veya sinema eserlerinden biri olmalı.
• Yaratıcı ve Yenilikçi Olmalı: Daha öncesinde ortaya konulmamış yeni ve yaratıcı bir ürün olmalı.
• Fiziken Var Olmalı: Sadece fikir aşamasında olan ürünlerin eser sayılması mümkün değildir. Fiziken ortaya bir çıktı konulmuş olmalıdır.

Eser Türleri Nelerdir?

FSEK kapsamında birden eser türleri düzenlemiştir.

İlim ve Edebiyat Eserleri (FSEK m.2)

Her türlü dil ve yazı ile ifade edilebilen ürünlerdir. Yazılım kodlamasıyla ortaya konulan ürünler de bu kapsamdadır:

• Bilgisayar Programları: Yazılımlar ve programın bir sonraki aşamada sonuç doğurması kaydıyla hazırlık tasarımları.
• Yazılı Eserler: Romanlar, makaleler, şiirler.
• Teknik ve İlmi Eserler: Haritalar, planlar, projeler, mimarlık ve şehircilik tasarımları.
• Sözsüz Sahne Eserleri: Pandomimalar, yazılı koreografi eserleri ve danslar.

Musiki Eserleri (FSEK m.3)

Her nevi sözlü ve sözsüz besteler bu kategoriye girer. Eserin notaya dökülmüş olması zorunlu değildir; duyulabilir olması yeterlidir.

Güzel Sanat Eserleri (m. 4)

Estetik değere sahip olan ve sanat alanında ortaya çıkarılan ürünlerdir:

• Resim ve Heykel: Tablolar, desenler, heykeller, kabartmalar.
• Mimarlık Eserleri: Estetik değeri olan yapılar.
• Grafik ve Fotoğraf: Grafik eserler, karikatürler, tiplemeler ve fotoğrafik eserler.
• Moda ve Tasarım: Tekstil ve moda tasarımları, el işleri.

Sinema Eserleri (FSEK m.5)

Sesli veya sessiz, birbiriyle ilişkili hareketli görüntüler dizisiyle ortaya konulan ürünlerdir. Elektronik veya mekanik veya benzeri araçlarla ortaya konulması yeterlidir.  Sinema filmleri, belgeseller ve teknik mahiyetteki filmler bu kapsamdadır.

İşlenmeler ve Derlemeler (m. 6)

İşleme, bir başka eserden faydalanarak ortaya konulan, ancak asıl eserden bağımsız olmayan ürünlerdir:

• Asıl Eserden Faydalanma: İşlenme, mutlaka mevcut bir eserden yola çıkılarak oluşturulmalıdır.
• Müstakil Olmama: Eğer ortaya çıkan ürün asıl eserden tamamen kopuk, bambaşka bir kimliğe bürünmüşse artık bir “işlenme” değil, yeni bir “asıl eser” söz konusudur.
• Hususiyet Şartı: İşlenmeyi yapan kişi, esere kendi yaratıcılığını ve damgasını (hususiyetini) katmış olmalıdır.
• Asıl Eser Sahibinin Haklarını Korumak: İşlenme yapılırken, asıl eseri meydana getiren kişinin mali ve manevi haklarına zarar verilmemesi yasal bir zorunluluktur.

İşleme, başka bir eserden faydalanarak ortaya konulan, ancak asıl esere nispetle müstakil (bağımsız) olmayan ürünlere denilmektedir.

Başka bir eserden istifade edilerek meydana getirilen, ancak asıl esere nispetle müstakil (bağımsız) olmayan fikri ürünlere “işlenme” denir. Kanun koyucu burada sınırlayıcı olmayan geniş bir liste sunmuştur.

FSEK Kapsamında Eser Sahibi Kimdir?

Eser sahibini, onu meydana getiren kişidir. İşleme ve derlemeler de ise, o eseri işleyen kişidir.

Sinema Eserlerinde Birlikte Sahiplik

FSEK m.8/3 uyarınca sinema eserlerinin sahipleri:

• Yönetmen,
• Özgün müzik bestecisi,
• Senaryo yazarı ve
• Diyalog yazarıdır.

Eser Sahiplerinin Birden Fazla Olması (FSEK m.9)

Kendi alanında uzman birden fazla kişinin birlikte bir eseri meydana getirmesi halinde, birden fazla hak sahibi vardır. Ortaya çıkarılan ürünün kısımlara ayrılması halinde, ilgili kısmı meydana getiren kişi hak sahibidir.

Bir hak sahibinin eseri değiştirmesi veya yayımlanmak istediğinde, diğer hak sahiplerinin iştirakini isteyebilir. Diğer hak sahipleri sebep olmaksızın iştirak etmezse mahkemeden müsaade talep edebilir.

Mahkeme, iştirak etmemenin haklı bir sebebe dayanıp dayanmadığını inceleyerek karar vermektedir.

Eser Sahipleri Arasında Birlik (FSEK m.10)

Birden fazla kişinin ortaya çıkardığı eser bir bütün ve FSEK m.9’da olduğu gibi ayrıştırılması mümkün değişse, eser sahipleri arasında birlikten bahsedilir. Bu durumda her eser sahibi ilgili üründe hak sahibidir.

Hak sahipleri arasında adi ortaklık hükümleri geçerli olur. Her hak sahibi eseri korumakla ilgili gerekli önlemleri alır, ancak eser üzerinde önemli değişikliklerde oy birliği gerekir.

Eserin Sahipliği Hakkında Karineler (FSEK m.11-12)

Kanun koyucu bir eserin, aksi ispat edilinceye kadar, kimin olduğuna dair karine düzenlemiştir:

• Sahibinin Adı Belirtilen Eserlerde: Eserin üzerinde adı veya tanınmış müstear adı bulunan kişi, aksi ispatlanana kadar eser sahibi sayılır.
• Sahibinin Adı Belirtilmeyen Eserlerde: Yayımlanan eserin sahibi belli değilse, hakları kullanma yetkisi yayımlayana, o da belli değilse çoğaltana aittir.

Eser Sahibinin Hakları

FSEK kapsamında bir eser üzerinde haklar maddi ve manevi haklar olarak ikiye ayrılmıştır.

Eser Sahibinin Manevi Hakları

Eser sahibinin manevi hakları münhasır eser sahibine ait olan ve devredilemez nitelikte olan haklardır. Eser sahibinin ölümüyle sone ermemekte ve mirasçılarına devredilmektedir. Söz konusu manevi haklar şunlardır:

1. Umuma Arz Yetkisi

2. Adın Belirtilmesi Yetkisi

3. Eserde Değişiklik Yapılmasını Menetme

4. Eser Sahibinin Zilyed ve Malike Karşı Hakları

Umuma Arz Yetkisi (FSEK m.14)

Umuma arz yetkisi, eserin topluma sunulma yetkisidir. Eserin kamuoyuyla paylaşılıp paylaşılmayacağı, ne zaman ve nasıl paylaşılacağını belirleme yetkisini içermektedir.

Hak sahibi; umuma arz yetkisi vermiş olsa dahi, eserin topluma sunulmuş tarzıyla kişilik haklarına zarar vermesi halinde, umuma arzdan men edebilir.

Umuma arz yetkisi devredilemez ve vazgeçilemez niteliktedir. Aksi yönde düzenlenen sözleşmeler geçersizdir.

Adın Belirtilmesi Yetkisi (FSEK m.15)

Adının belirtilmesi yetkisi; eserin kendi adı, mahlas veya isimsiz olarak yayımlanma hakkını vermektedir. İşleme veya derleme eserlerinde açıkça asıl eser sahibinin adının belirtilmesi zorunludur.

Heykel gibi mimarı yapılarda da yazılı istem üzerine eserin görülen bir yerine eser sahibinin uygun göreceği malzeme ile silinmeyecek biçimde yazılmaktadır.

Eser sahibinin kime ait olduğunun belli olmaması halinde bunun tespitinin mahkeme yoluyla tespiti mümkündür. Konu hakkında detaylı bilgi için “Eser Sahipliğinin Tespiti Davası” Adlı makalemizi inceleyebilirsiniz.

Eserde Değişiklik Yapılmasını Menetmek (FSEK M.16)

Bir eser üzerindeki  kısaltma, ekleme veya her türlü değiştirmeleri yasaklayan bir haktır. Ancak, FSEK m.16/2 hükmünde istisna düzenlenmiştir;

“Kanunun veya eser sahibinin müsaadesiyle bir eseri işliyen, umuma arzeden, çoğaltan, yayımlıyan, temsil eden veya başka bir suretle yayan kimse; işleme, çoğaltma, temsil veya yayım tekniği icabı zaruri görülen değiştirmeleri eser sahibinin hususi bir izni olmaksızın da yapabilir.”

Eser sahibi yazılı izin vermiş olsa dahi; şeref ve haysiyetini zedeleyen, eserin esaslı unsurlarında değişiklik meydana getiren değişiklikleri men edebilir.

Eser Sahibinin Zilyed ve Malike Karşı Hakları (FSEK M.17)

FSEK m.17 hükmünde eser sahibinin bazı erişim hakları düzenlenmiştir:

• Geçici Yararlanma Hakkı: Eser sahibi; el yazması eserleri veya güzel sanat eserlerinin asıllarını (tablo, heykel vb.), sergi veya akademik çalışma gibi nedenlerle geçici bir süre için ödünç isteyebilir. Bu hak, eseri satın alan kişilere satış esnasında bildirilmek zorundadır.
• İmha ve Bozma Yasağı: Eserin fiziksel sahibi (örneğin bir tabloyu satın alan kişi), o eser üzerinde kullanım hakkına sahiptir ancak eseri bozamaz, üzerinde değişiklik yapamaz veya eseri yok edemez. Eser sahibinin manevi bütünlüğüne zarar veremez.
• Özgün Eserlerin İadesi: Eğer eser dünyada tek ve özgünse, eser sahibi kendi retrospektif (tüm dönemlerini kapsayan) sergileri için eseri geri isteyip sergileyebilir. Elbette sergi sonrası eseri malike iade etmek ve bu süreçte eseri korumak şartıyla.

Eser Sahibinin Maddi Hakları

Eser sahibinin maddi hakları, ekonomik çıkar sağlayan haklarıdır. Üçüncü kişilere devredilebilir haklardır. Ancak, bir eser üzerindeki maddi hakları devretse dahi manevi hakları devam etmektedir.

Örneğin; bir tablonun devri yapılsa dahi ‘bozma ve yok etme yasağı’ gibi manevi haklarının devam etmektedir.

İşleme Hakkı (FSEK m. 21)

Eser sahibi, eserinden yararlanarak yeni bir eser oluşturma hakkına sahiptir. Örneğin, el yazması bir eserin (metinde geçtiği üzere) başka bir dile çevrilmesi veya bir tablonun dijital tasarıma dönüştürülmesi ancak eser sahibinin izniyle mümkündür.

Çoğaltma Hakkı (FSEK m. 22)

Metinde “asıl” (orijinal) nüshadan bahsedilmektedir. Bu asıl nüshanın kopyalarının çıkarılması, fotoğraflanarak çoğaltılması veya dijital ortama aktarılması münhasıran eser sahibine ait bir mali haktır.

Yayma Hakkı (FSEK m. 23)

Eserin aslından çoğaltılan kopyaların satılması, kiralanması veya dağıtılması hakkıdır. Metinde geçen “müzayede ve satış” süreçleri bu hakkın kullanımıyla ilgilidir.

Temsil Hakkı (FSEK m. 24)

Eserin bir tiyatro sahnesinde oynanması, bir salonda okunması veya sesli/görüntülü araçlarla umuma sunulması mali hakkıdır.

Pay ve Takip Hakkı (FSEK m. 45)

Paylaştığınız metindeki “güzel sanat eserleri” ve “el yazmaları” için çok kritik bir mali haktır. Bu eserlerin asılları (tablo, heykel vb.) el değiştirdikçe ve her yeni satışta bedel arttıkça, eser sahibi veya mirasçıları bu satış bedelinden belli bir pay talep etme hakkına sahiptir.

Eser Sahipliği Nasıl İspat Edilir? Eser Sahipliğini İspatlama Yöntemi

Eser sahiplerin hakları, teklif hakları, eserin meydana getirilmesiyle doğmaktadır. Ancak, eserin kişinin meydana getirildiğinin ispat edilmesi gerekmektedir. Bunun pratikte 2 yolu vardır:

• Tescil Edilmesi: Kültür Turizm Bakanlığı’na bağlı Telif Hakları Genel Müdürlüğü’ne yaratılan eserleri tescil ettirmek mümkündür. İhtiyari tescil ve zorunlu tescil olarak ikiye ayrılmaktadır. Yapılan bu tescil, aksi ispat edilinceye kadar eser sahipliğini ortaya koymaktadır.
• Noter Beyanı: Noterlikler aracılığıyla eserin tarafınızca meydana getirildiği yönünde beyan verilebilir. Bu belge, eser sahipliğinin ispatında resmi delil oluşturur.

Telif Haklarında Koruma Süreleri Ne Kadardır?

Telif hakları, ayni eser sahiplerinin haklarının koruma süresi maddi ve manevi haklarda değişiklik göstermektedir:

• Maddi Haklar: Eser sahibinin ölümünden sonra 70 yıl devam etmektedir.
• Manevi Haklar: Umuma arz, adının belirtilmesi gibi haklar da koruma sınırı yoktur.

Telif hakkının nasıl koruma altına alınacağı, tescil ve noter beyan yolları hakkında detaylı bilgi için Telif Hakkı adlı sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

Eser Sahibinin Hakları İhlal Edildiğinde Açılabilecek Davalar

Eser sahibinin hakları ihlal edilmesi halinde hem tazminat hem de cezai sorumluluk doğmaktadır.

Açılabilecek Hukuk Davaları

Uygulamada esere yönelik tecavüzün durudurulması ve maddi ile manevi tazminat davaları aynı anda açılmaktadır. Ancak, fiilin niteliğine göre hangi davanın ikame edileceği alanında uzmanlık gerektirir.

Telif hukuku teknik bir alan olduğu için, hak kaybına uğramamak adına süreç yönetimi mutlaka alanında uzman bir telif hakkı avukatı ile yürütülmelidir.

Telif Hakları Cezaları

Eser sahiplerinin haklarının ihlali aynı zamanda FSEK m.71 kapsamında suç teşkil etmektedir. Söz konusu suç fiilleri ve cezaları şu şekildedir:

Konu hakkında detaylı bilgi için “Telif Hakkının İhlali” adlı makalemizi inceleyebilirsiniz.

Eser Sahibinin Haklarının Devri ve Lisans (Ruhsat) Sözleşmeleri

Eser sahibi, meydana getirdiği eser üzerindeki manevi haklarını (adın belirtilmesi, eserde değişiklik yapılmasını men etme vb.) devredemez; ancak mali haklarını (işleme, çoğaltma, yayma, temsil ve paye) başkalarına devredebilir veya bu hakların kullanımını lisans yoluyla bırakabilir.

Mali Hakların Devri Usulü ve Şekil Şartları

Mali hakların geçerli bir şekilde devredilebilmesi için kanun çok sıkı şekil şartları öngörmüştür. FSEK m. 52 uyarınca:

• Yazılı Şekil Şartı: Devir sözleşmeleri mutlaka yazılı yapılmalıdır. Sözlü beyanlar geçersizdir.
• Hakların Tek Tek Belirtilmesi: Sözleşmede hangi hakların devredildiği (örneğin; sadece “yayma” mı yoksa “temsil” hakkı da dahil mi?) açıkça yazılmalıdır. “Tüm haklarımı devrettim” gibi genel ifadeler, belirsizlik durumunda eser sahibi lehine yorumlanır.
• Gelecekteki Eserler: Henüz vücuda getirilmemiş eserlerin devri mümkündür, ancak bu eserlerin türü ve kapsamı somutlaştırılmalıdır.

Devredilen Sözleşmenin İptali veya Sona Ermesi

Bir telif sözleşmesi her zaman sonsuza kadar sürmez. Sözleşmeyi sona erdiren temel durumlar şunlardır:

1. Cayma Hakkı: Eser sahibi, devrettiği hakkın kullanılmaması nedeniyle manevi menfaatlerinin ihlal edildiğini kanıtlarsa sözleşmeden cayabilir.
2. Sürenin Dolması: Lisans (ruhsat) sözleşmeleri belirli bir süre için yapılmışsa, sürenin sonunda haklar eser sahibine geri döner.
3. Hakkın Kullanılmaması (FSEK m. 58): İktisap eden kişi (hakkı devralan), makul bir süre içinde bu hakkı kullanmazsa, eser sahibi sözleşmeyi feshedebilir.

Dijital Çağda Eser Sahipliği ve 2026 Güncel Hukuki Sorunlar

İnternet teknolojilerinin evrimi, telif hukukunu fiziksel kopyalardan “erişim” ve “algoritma” odaklı bir yapıya taşımıştır.

YouTube, Spotify ve Sosyal Medyada Telif İhlalleri

Günümüzde içerik üreticileri için en büyük risk, dijital platformların otomatik telif algılama sistemleridir (Content ID gibi).

• Adil Kullanım (Fair Use) Tartışmaları: Eleştiri, haber verme veya eğitim amacıyla kullanılan içeriklerin sınırları hala gri bir alandır.
• Dijital Lisanslama: Spotify gibi platformlarda “paylaşım başına ödeme” modelleri, eser sahiplerinin mali haklarının takibini zorlaştırmaktadır. 2026 yılında, bu platformlardaki hak ihlallerinde “aracı hizmet sağlayıcının sorumluluğu” daha katı kurallara bağlanmıştır.

Yapay Zeka Tarafından Üretilen İçeriklerde Hak Sahipliği

2026 hukuk dünyasının en popüler ve tartışmalı konusu: “Yapay zeka (AI) bir eser sahibi olabilir mi?”

• İnsan İradesi Şartı: Mevcut hukuk sistemimize göre bir eserin korunabilmesi için “hususiyet” taşıması ve bir insan tarafından oluşturulması gerekir. Tamamen AI tarafından, insan müdahalesi olmadan üretilen görseller veya metinler şu anki kanunlar kapsamında “eser” sayılmamaktadır.
• Karma İçerikler: Eğer bir sanatçı, yapay zekayı sadece bir enstrüman (fırça gibi) olarak kullanıp sürece yaratıcı bir dokunuş katıyorsa, telif koruması doğabilmektedir.
• Veri Madenciliği: AI modellerinin eğitilmesi sırasında telifli eserlerin izinsiz kullanılması, 2026 yılındaki emsal davaların merkezinde yer alan bir diğer ihlal türüdür.

Sonuç

Eser sahiplerinin hakları, dijitalleşen dünyada sadece sanatsal bir değer değil, aynı zamanda stratejik bir ticari varlıktır. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun karmaşık yapısı, ihlaller karşısında açılacak davalar ve hak devri sözleşmelerinin titizlikle hazırlanması, profesyonel bir yaklaşımı zorunlu kılar.

Hukuk büromuz; Marka Vekili unvanına sahip, Fikri Mülkiyet Hukuku alanında yüksek lisans (LL.M.) derecesini tamamlamış ve bu alanda uzmanlaşmış kadrosuyla hizmet vermektedir.

Akademik bilgi birikimimizi pratik saha tecrübesiyle birleştirerek, müvekkillerimizin yaratıcı emeklerini hem ulusal hem de uluslararası düzeyde koruma altına alıyoruz.

Bir telif hakları avukatı ile çalışmak, sadece ihlalleri durdurmak değil, eserinizin ticari geleceğini en başından doğru kurgulamak anlamına gelir.

Sık Sorulan Sorular