Bilgi Suistimali (Insider Trading) Suçu ve Cezası

Bilgi suistimali, uluslararası literatürde içeriden öğrenenlerin ticareti (insider trading), sermaye piyasasına özgü bir suç tipidir. Piyasasının güvenilirliği ve şeffaflığı için, bilgi asimetriğinin (herkesin eşit bir şekilde bilgiye ulaşması), sağlanmak istenmiştir. Bu sebeple, henüz kamuoyunu açıklanmamış bilgilere dayalı olarak işlem yapılması yasaklanmıştır.

Sermaye Piyasası Kanunu (SPKn) m.106’da düzenlenen bilgi suistimali için ilk olarak bir kamuoyuna açıklanmamış bir bilgi olması gerekmektedir. Ayrıca, bu bilgiye erişim imkanı olan kişiler tarafından bu işlenmesi mümkündür. 

Bu içeriğimizde içeriden öğrenenlerin ticaretine konu “içsel bilgi”, bilgi suistimali suçu ve cezalarına kapsamlı olarak değinilecektir.

Sizin için faydalı olması dileğiyle…

İçsel Bilgi (İnside İnformation) Nedir?

İçsel bilgi (inside information), yatırımcıların yatırım kararını etkileyebilecek bilgilerin, şirket içerisinde bazı kişilerin bildiği ve kamuoyuna açıklanmamış bilgilerdir.  II-15.1 Sayılı Özel Durumlar Tebliğ m.4/1-(e) hükmünde şu şekilde tanımlanmıştır;

“Sermaye piyasası araçlarının değerini, fiyatını veya yatırımcıların yatırım kararlarını etkileyebilecek henüz kamuya açıklanmamış bilgi, olay ve gelişmeleri,”

Bu kapsamda bir içsel bilgiden bahsedebilmek için;

• Somut bir bilgi, olay veya gelişme olmalı,
• Sermaye piyasası araçların değerini, fiyatını veya yatırımcıların yatırım kararını etkiyecek nitelikte olmalı,
• Henüz kamuoyuyla paylaşılmamış olması gerekmektedir. 

Şirketin büyük ölçekli yatırım kararı, birleşme veya bölünmeler, yönetim kurulu yapısı değişikliği gibi yatırımcıların yatırım kararını etkileyen bilgiler içsel bilgi örnekleridir.  İçsel bilgiye şirket içerisinde tüm kişilerin erişimi yoktur. Şirket yöneticileri ile idari sorumluluğu olanlar erişebilir. Bu kişilerin listesi Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) nezdinde tutulması gerekmektedir.

Bilgi Suistimali (Insider Trading) Nedir?

 Bilgi suistimali, henüz kamuoyuna açıklanmamış bilgilere dayanarak sermaye piyasalarında işlem yapılmasıdır. Şirket içerisinde sermaye piyasası aracının değerini, fiyatını veya yatırımcıların kararını etkileyebilecek bilgi veya olaylar, şirket yöneticileri tarafından kolayca erişilebilir. Yatırımcıların yatırım kararı vermeden önce şirket hakkında gerekli bilgiye ulaşmaları gerekmektedir. Henüz kamuoyuyla paylaşılmadan, içsel bilgiye dayanarak kendisine veya bir başkasına menfaat sağlamaya çalışmak bilgi suistimali (insider trading) olarak ifade edilir.

Bilgi suistimali, yatırımcılar arasında eşitsizliği gidermek, bilgi asimetriğini ortadan kaldırılması için giderilmiştir. Nitekim, önemli bir yatırım kararı, şirket pay değerini yükseltmeden yatırım yapmak, yatırımcılar arasında eşitsizlik yaratacaktır. 

Bilgi Suistimali Suçu (İçeriden Öğrenenlerin Ticareti) Nedir?

SPKn m.106 hükmü, bilgi suistimalini bir suç olarak düzenlemiştir. Henüz kamuoyuna duyurulmamış içsel bilgiye dayanarak, sermaye piyasası araçları için alım ya da satım emri veren veya verdiği emri değiştiren veya iptal eden ve bu suretle kendisine veya bir başkasına menfaat temin eden eylemler bilgi suistimali suçunu oluşturur. 

Bilgi suistimali suçu, içeriden öğrenenlerin ticareti (insider trading) olarak da ifade edilmektedir. 1992 yılında 2499 sayılı kanun değişikliği öncesinde bu ifade kullanılmaktaydı. 

Bir bilgi suistimali suçundan bahsedebilmek için şu şartlar aranmaktadır:

• İçsel Bilgi: Henüz kamuoyuna duyurulmamış, sermaye piyasası araçlarının fiyatlarını, değerlerini veya yatırımcıların kararlarını etkileyebilecek nitelikteki bir bilgiye dayanmalı.
• Sermaye Piyasasında İşlem: Sermaye piyasasında alım veya satım emri, emir değiştirme ya da iptal etme fiili olması.
• Menfaat Sağlama Amacı: İçsel bilgiye ulaşan kişinin kendisine veya bir başkasına menfaat sağlamış olması gerekmektedir. Menfaat şartı, doktrinde tartışmalı olmakta birlikte, içsel bilgiye dayanarak bir menfaat elde edilmesi aranmaktadır. 

V-102.1 Sayılı Bilgi Suistimali Veya Piyasa Dolandırıcılığı Suçları Hakkında Bildirim Yükümlülüğü Tebliği Ek/2’de bilgi suistimali suçunda şüpheli işlemler örneklendirilmiştir:

“A) Bilgi suistimaline ilişkin kalıplar:

1) Bir müşterinin hesap açar açmaz veya uzun bir süredir işlemi olmadığı halde belirli bir payda net alım yönünde işlemler gerçekleştirmesi, bu işlemlerin hızlı bir şekilde tamamlanması için aceleci davranması, bu işlemler sonrasında söz konusu payla ilgili önemli bir gelişmenin yaşanması ve fiyatın yükselmesinin ardından müşterinin söz konusu payları satarak kısa bir süre içerisinde normal olmayan bir kazanç elde etmesi.

2) İçsel bilgiye erişimi olabilecek bir kişinin, genel işlem karakterine uyumlu olmayan surette, halka açık bir şirketi ilgilendiren önemli bir gelişmenin öncesinde ve/veya sonrasında halka açık şirket paylarında alım veya satım ağırlıklı işlem gerçekleştirerek menfaat elde etmesi.

3) Telefonla veya doğrudan müşteri temsilcisine sözlü olarak emirlerin iletimi sırasında veya işlemler gerçekleştikten sonraki süreçte yatırımcının söz, ifade, davranış, tutum ve emirlerinin zamanlamasından hareketle halka açık bir şirketi ilgilendiren içsel bilgiye veya sürekli bilgiye diğer yatırımcılardan önce sahip olduğu yönünde izlenim edinilmesi.”

İçeriden Öğrenenlerin Ticaretini Yapabilecek Olan Kişiler

Bilgi suistimali suçu özgü suç tipi olup, şirket içi bilgilere erişebilecek bazı kişiler tarafından işlenebilmesi mümkündür. SPKn m.106 uyarınca bilgi suistimali suçunu işleyebilecek kişiler şunlardır:

• İhraççıların veya bunların bağlı veya hâkim ortaklıklarının yöneticileri,
• İhraççıların veya bunların bağlı veya hâkim ortaklıklarında pay sahibi olmaları nedeniyle bu bilgilere sahip olan kişiler,
• İş, meslek ve görevlerinin icrası nedeniyle bu bilgilere sahip olan kişiler,
• Bu bilgileri suç işlemek suretiyle elde eden kişiler,
• Sahip oldukları bilginin bu fıkrada belirtilen nitelikte bulunduğunu bilen veya ispat edilmesi hâlinde bilmesi gereken kişiler

Bilgi Suistimali Suçu Cezası

Bilgi suistimali suçu cezası üç yıldan beş yıla kadar hapis cezası veya adli para cezasıdır. Alternatifli olarak ceza sistemi öngörülmüştür. Hâkimin takdir yetkisine bağlı olarak hapis cezası veya adli para cezası verilmesi mümkündür. Her iki cezanın aynı anda verilmesi mümkündür değildir. Ancak, adli para cezası, elde edilen menfaatin iki katından az olamaz. 

Bilgi Suistimali Suçunda Etkin Pişmanlık Halleri

SPKn m. 107 hükmünde işleme dayalı piyasa dolandırıcılığı suçunda etkin pişmanlık düzenlenmiştir. SPKn’da bilgi suistimali için bir etkin pişmanlık hükmü düzenlenmemiştir. 

Sermaye Piyasası Kurumu (SPK) İdari Tedbir ve Yaptırımları

SPK, V-101.1 Sayılı Bilgi Suistimali Ve Piyasa Dolandırıcılığı İncelemelerinde Uygulanacak Tedbirler Tebliği kapsamında, bilgi suistimali suçunun varlığı halinde şu tedbirleri alabilmektedir:

• İşlem Kısıtlamaları: Yatırımcı veya sermaye piyasası aracı bazında işlem yapma yasağı, kredili alım, açığa satış, ödünç alma/verme işlemlerine sınırlamalar ve/veya işlem/pozisyon limitleri getirilmesi.
• Takas ve Teminat Düzenlemeleri: Brüt takas uygulaması, teminat yükümlülüğü getirilmesi veya mevcut yükümlülüklerin değiştirilmesi, ve/veya önceden depo şartı getirilmesi.
• Piyasa ve Emir Kontrolü: Sermaye piyasası araçlarının işlem sıralarının geçici olarak durdurulması, piyasa verilerinin dağıtım kapsamının sınırlanması, farklı pazar/piyasalarda işlem görme veya farklı işlem esasları belirlenmesi.
• Erişim Kısıtlamaları: Yatırımcı, yatırım kuruluşu veya sermaye piyasası aracı bazında emir iletim kanallarının kısıtlanması.

Ayrıca, SPK özel durum açıklamaların yerine getirilmemesi sebebiyle idari para cezası uygulaması da söz konusudur. Konu hakkında daha fazla bilgi almak için “SPK İdari Para Cezaları 2025 Sebepleri ve İtiraz Yoları” adlı makalemizi inceleyebilirsiniz. 

İçeriden Öğrenenlerin Ticareti ile Piyasa Dolandırıcılığı (Manipülasyon) Arasındaki Farklar

Her iki suç tipi de sermaye piyasalarının istikrarı ve güvenini bozması sebebiyle sermaye piyasasına özgü suç tipleridir. Ancak, her iki suç tipinde belli başlı farklılıklar vardır:

• Bilgi Suistimali Suçu: Bir içsel bilgiye dayanmakta olup, menfaat şartı aranmaktadır. Ayrıca suçun belirli kişiler tarafından işlenmesi mümkündür. Etkin pişmanlık düzenlenmemiştir. 
• Piyasa Dolandırıcılığı Suçu: Bir bilgiye dayanmasına gerek yoktur. Sermaye piyasalarında yapay fiyat veya işlem hacmi oluşturmaya ve yatırımcıları aldatmaya yönelik eylemlerdir. İşleme veya bilgiye dayalı olarak işlenmesi mümkündür. İşleme dayalı işlenen suçlarda etkin pişmanlık hükmü düzenlenmiştir.  Konu hakkında daha fazla bilgi için “Piyasa Dolandırıcılığı (Borsada Manipülasyon) Suçu ve Cezası I Yatırımcıların Hakları” adlı makalemizi inleyebilirsiniz.

Sonuç

Bilgi suistimali, içeriden öğrenenlerin ticareti (insider trading), yatırımcılar arasında bilgi asimetriğinin önlenmesi amacıyla getirilmiştir. Şirket içerisinde bazı kişilerin bilgiye erişimi daha kolaydır. Yatırımcının yatırım kararını etkileyecek ve henüz kamuoyuna açıklanmamış bilgilere dayanarak sermaye piyasalarında işlem yapılması yasaklanmıştır. 

Bilgi suistimali suçun cezası alternatifli olarak düzenlenmiştir. SPKn. m106 hükmünde üç yıldan beş yıla kadar hapis cezası veya adli para cezası verileceği düzenlenmiştir. Hâkimin takdirde yetkisine bağlı olarak sadece hapis cezası veya adli para cezası verilmektedir. Adli para cezası verilmesi halinde, elde edilen menfaatin iki katından az olamaz. Bilgi suistimali suçunda etkin pişmanlık hükümleri düzenlenmemiştir. 

İçerden öğrenenlerin ticareti (insider trading) tespiti halinde SPK, adli para cezası ve V-101.1 Sayılı Bilgi Suistimali Ve Piyasa Dolandırıcılığı İncelemelerinde Uygulanacak Tedbirler Tebliği kapsamında tedbirler uygulamaktadır. 

Sıkça Sorulan Sorular