Telif Hakkı Nasıl Alınır?

Telif hakkı, ortaya çıkarılan eserler üzerindeki maddi ve manevi haklarımızı ifade eder.

Telif, kelime olarak meydana getirme, oluşturma anlamlarını taşımaktadır. Bir kişinin yaratıcı ve yenilikçi fikirleri üzerindeki hakları telif hakkı olarak tanımlanmaktadır.

Bu haklar, özellikle görsel, işitsel veya yazılı bir ürünün izinsiz kullanımını önleyerek eser sahibini korur. Eserlerin telif haklarının doğuşu, marka ve patent gibi sınai haklardan farklıdır; herhangi bir tescile ihtiyaç duymadan, eserin meydana getirilmesiyle birlikte haklar da kendiliğinden doğar.

Nelerin eser olarak kabul edileceği ve bu hakların niteliği, Türkiye’de 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) kapsamında ayrıntılı olarak düzenlenmiştir.

Bu içerikte, telif hakkının neyi ifade ettiği, FSEK’e göre nelerin telif hakkı ile korunan eser olarak kabul edileceği ve hak sahipliğinin ispatı için telif hakkının nasıl alınacağı (tescil ve noter) hakkında detaylı bilgiler sunulacaktır.

Telif Hakkı Nedir?

Telif hakkı, yenilikçi ve yaratıcı fikirlerin bir esere dönüşmesiyle birlikte o eser üzerindeki haklarımızı ifade etmektedir. Örneğin, bir video, resim, kitap veya bilimsel makaleler üzerindeki maddi ve manevi haklarımızdır.

Eserin kamuoyuna sunulması, çoğaltılması, kullanım hakkının verilmesi, adın belirtilmesi gibi birçok hakkı sağlamaktadır.

Hangi Eserler Telif Hakkı İle Korunur?

FSEK m.1/B-a hükmünde eser; “Sahibinin hususiyetini taşıyan ve ilim ve edebiyat, musiki, güzel sanatlar veya sinema eserleri olarak sayılan her nevi fikir ve sanat mahsullerini” şeklinde tanımlanmıştır.

Buna göre, bir ürünün FSEK kapsamında telif hakkı ile korunabilmesi için:

• Fikri emek sonucunda sonucu ortaya çıkan bir ürün olmalı,
• Eser sahibinin yaratıcılığını yansıtmalı,
• Maddi varlık kazanmış olmalı,
• FSEK’te sayılan eserlerden biri olmalıdır.

FSEK kapsamında kabul edilebilecek eser sınıfları ve örnekleri şu şekildedir:

• İlim ve Edebiyat Eserleri: Bilgisayar yazılımları, şiirler, kitaplar, bilimsel makaleler, ders kitapları, teknik çizimler.
• Müzik Eserleri: Şarkı eserleri, melodiler, aranjmanlar.
• Güzel Sanatlar Eserleri: Çizilen resimler, ahşap ve metal işlemeler, el nakışları, fotoğraflar.
• Sinema Eserleri: Film, televizyon programları, belgeseller.

Telif Hakları Nelerdir?

Telif hakkı bir eser üzerinde maddi, manevi ve bağlantılı haklar üç başlık altında incelenmektedir.

Telif Hakkı Maddi Hakları (Ekonomik Haklar)

Maddi haklar, eserin çoğaltılması, yayılması ve ticari olarak kullanım hakkının tanınmasıyla alakalıdır ve devredilebilir niteliktedir.:

• İşleme Hakkı: Bir eserden yola çıkarak (örneğin, bir romanı senaryoya uyarlayarak veya müzik eserine yeni bir aranjman yaparak) yeni, özgün bir eser yaratma yetkisidir.
• Çoğaltma Hakkı: Eserin aslının veya kopyalarının tamamını veya bir kısmını, herhangi bir yöntemle (basım, dijital kopyalama, kaydetme vb.) ikinci veya daha fazla kopyasını üretme yetkisi.
• Yayma Hakkı: Eserin orijinalini veya çoğaltılmış kopyalarını, satış, kiralama, ödünç verme veya diğer ticari yollarla kamuya sunma ve dağıtma hakkıdır.
• Temsil Hakkı: Eserin canlı olarak, doğrudan doğruya veya çeşitli teknik araçlarla (okumak, çalmak, sahnelemek, göstermek gibi) kamuya açık alanda sergilenmesi ve sunulması hakkıdır.
• Umuma İletim Hakkı: Eserin radyo, televizyon, internet veya kablo gibi herhangi bir iletişim aracı vasıtasıyla, kablosuz veya kablolu olarak halka açık biçimde yayınlanması ve paylaşılması yetkisidir.

Telif Hakkı Manevi Hakları (Kişisel Haklar)

Manevi haklar, eser sahibi ile eseri arasındaki kişisel ve duygusal bağı korur ve devredilemez niteliktedir.

• Umuma Arz Hakkı (Yayımlama Yetkisi): Eserin ilk kez ne zaman ve hangi yöntemle kamuoyuna sunulacağına karar verme yetkisinin eser sahibinde olmasıdır.
• Adın Belirtilmesi Hakkı: Eserin her kullanımında, yaratıcısının adının (gerçek ad, takma ad veya isimsizlik) eserin üzerinde belirtilmesini talep etme yetkisidir.
• Değişiklikten Men Hakkı: Eserin, sahibinin şerefini, itibarını veya eserin özünü zedeleyecek nitelikte değiştirilmesini, bozulmasını veya tahrip edilmesini engelleme hakkıdır. Bu hak, mali haklar devredilmiş olsa bile korunur.
• Zilyet ve Malike Karşı Haklar (Aslına Ulaşma Hakkı): Eserin asıl nüshasına sahip olan kişiye (malik veya zilyet), eser sahibi tarafından eserin korunması, incelenmesi veya sergilenmesi gibi amaçlarla ulaşım ve talep hakkı tanır.

Telif Hakkı Bağlantılı Hak Sahipleri

Bir eser üzerindeki bağlantılı hak sahipleri ve hakkın içeriği şu şekildedir:

• İcracı Sanatçılar: Bir eseri (şarkı, tiyatro metni vb.) özgün yorumları ile söyleyen, çalan, dans eden, anlatan veya icra eden kişilerdir. Eserin halka ulaşmasını sağlayan yaratıcı performansın sahipleridir.
• Fonogram Yapımcıları: Eser icrasından ortaya çıkan sesleri (veya diğer sesleri); plak, CD, kaset ya da dijital ortam gibi herhangi bir ses taşıyıcısına ilk kez kaydeden (tespit eden) ve bu kaydın yasal sorumluluğunu üstlenen gerçek veya tüzel kuruluşlardır.
• Radyo-Televizyon Kuruluşları: Karasal, kablolu, uydu veya internet üzerinden, sesli ve/veya görsel içerikleri geniş kitlelere yayınlayan ve ileten medya kuruluşlarıdır.
• Film Yapımcıları: Hareketli görüntüleri ve bunlara eşlik eden sesleri; anlaşılabilir, çoğaltılabilir ve halka iletilebilir bir biçimde, bir araca ilk kez kaydeden (tespit eden) gerçek veya tüzel kişilerdir.

Sosyal Medyada Telif Hakları Nelerdir?

Dijital platformlarda içerik üreticiliği artık bir meslek halline gelmiş ve insanlar ürettikleri eserleri sosyal medyada paylaşmaktadır. Bir kişinin kendi sosyal medya hesaplarında paylaştıkları içeriklerde telif hakları vardır.

Bunların izinsiz olarak kullanılması veya çoğaltılması mümkün değildir.

Sosyal medyada telif atma olarak bilinen “uyar-kaldır” mekanizması, içerik sağlayıcı kuruluşa ulaşarak, elif ihlali sayılan içeriğin kaldırılması talebini içermektedir. İçerik sağlayıcı telif ihlali niteliğindeki içeriği kaldırmaması halinde cumhuriyet başsavcılıklarına başvurulması mümkündür.

Savcılık talebi üzerine 3 gün içerisinde paylaşım kaldırılmaması halinde idari para cezası kesilmektedir.

Telif Hakkı Nasıl Alınır: Tescil ve Noter Beyannamesi

Telif hakkının doğması için eserin meydana getirilmesi yeterlidir. Marka ve patent gibi sınai haklar gibi bir tescile bağlı bir hak değildir. Ancak, hak sahipliğini ispat etmek için başvurulacak iki hukuki yol vardır:

• Tescil edilmesi,
• Noter beyannamesi

Telif Haklarının Tescil Edilmesi

Fikir ve Sanat Eserlerinin Kayıt Ve Tescili Hakkında Yönetmelik kapsamında eserler üzerindeki hakların ispatı için tescil edilmesi mümkündür. Tescil işlemi Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdindeki Telif Hakları Genel Müdürlüğü nezdinde yapılmaktadır. Hak sahibine eser sahipliği belgesi verilmektedir.

Telif hakkının tescili eser sahibine mutlak bir hak tanımamaktadır. Sadece aksi ispat edilinceye kadar eserin sahipliği hakkında karine teşkil etmektedir.

Telif hakkını alma yönteminden tescil ikiye ayrılır:

• Zorunlu Tescil: Fikir ve Sanat Eserlerinin Kayıt ve Tescili Hakkında Yönetmelik m.5’te belirtilen eser sahiplerinin başvurmak zorunda olduğu yöntemdir. Sinema ve müzik eserlerinde filmlerin ilk tespitini gerçekleştiren film yapımcıları ile seslerin ilk tespitini gerçekleştiren fonogram yapımcıları zorunlu tescile başvurmalıdır.
• İhtiyari Tescil: Fikir ve Sanat Eserlerinin Kayıt ve Tescili Hakkında Yönetmelik m.7’de düzenlenmiş olup, zorunlu tescile tabi olmayan eserler için geçerlidir. Örneğin, bilimsel bir makale veya resim tablosunun tescilidir.

Noterden Beyanname Verilmesi

Telif hakkı nasıl alınır diye baktığımızda ikinci yolu noterden beyanname verilmesidir. Noter huzurunda eser sahibi, eserin kendisine ait olduğunu beyan etmektedir. Bu beyanname yine hak sahibine mutlak hak tanımamaktadır.

Sadece ispat kolaylığı sağlamaktadır.

Telif Alma Ücreti (2025 Bilgisi)

Telif hakkı almak için Kültür ve Turizm Bakanlığı’na bir işlem ücreti ödenmektedir. 2025 yılı için işlem ücreti 1.463,00 TL’dir. Ayrıca, sürecin yürütülmesi amacıyla bir danışmanlık hizmeti alınmaktadır.

Telif Hakkı Sorgulama ve Koruma Süresi

Telif Hakkı Koruma Süresi: Koruma süresi, eserin meydana getirilmesiyle başlar ve eser sahibinin yaşamı boyunca ve ölümünden sonraki 70 yıldır.

Telif Hakkı Sorgulama: Bir eserin hak sahipliği olup olmadığını Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın resmi adresi üzerinden sorgulamak mümkündür: (https://eser.telifhaklari.gov.tr/)

Telif Hakkı İhlali ve Cezası

Eserler FSEK kapsamında koruma altına alınmıştır. Eser üzerindeki maddi veya manevi haklara tecavüz edilmesi halinde hem hukuki hem de cezai sorumluluk doğmaktadır. Telif hakları ihlal edilen kişi;

• Hak ihlalinin önlenmesini,
• Maddi ve manevi tazminat,
• Cumhuriyet başsavcılıklarına şikayet hakkı bulunmaktadır.

Telif hakkı cezası hakkında daha fazla bilgi edinmek için “Telif Hakkının İhlali” adlı makalemizi inceleyebilirsiniz.

Sonuç

Telif hakkı meydana getirilen eserler üzerindeki maddi ve manevi haklarımızı ifade etmektedir. Bu hakların koruma altına alınması için isteğe bağlı kayıt-tescil başvurusu ile noter yoluyla beyanname hukuki yolları mevcuttur

Marka vekil avukatı olarak, eserlerinizin telif haklarını koruma altına almak için gerekli başvuruları yapmaktayız.

Ayrıca, telif hakkı ihlallerinde hukuki ve cezai süreçleri yürüterek haklarınızı güvence altına alıyoruz. Profesyonel destek ve danışmanlık hizmeti almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular