Tek Satıcılık Sözleşmesi Nedir? Nasıl Hazırlanır?

Tek satıcılık sözleşmesi, bir üretici veya sağlayıcıya ait ürünleri tamamı veya bir kısmını belirli coğrafi sınıflarda satışı için tek bir kişinin yetkilendirilmesi için hazırlanan sözleşmelerdir. Bir ürünün üreticisi veya yapımcısı, ürettiği malın bir kısmı veya tamamını, belirli bir bölgede satıcı için tekel hakkı vermektedir. Üretici, ürettiği malları göndermek; tek satıcı ise, kendi nam ve hesabına malları satışını yüklenmektedir. 

Bu içerikte, tek satıcılık sözleşmesinin hukuki niteliği, tarafların hak ve yükümlülükleri, nasıl hazırlanacağı ve fesih halleri hakkında detaylı bilgi verilecektir. 

Tek Satıcılık Sözleşmesinin Hukuki Niteliği

Tek satıcılık sözleşmesi, Türk Borçlar Kanunu (TBK)’nda düzenlenmemiş olan, atipik bir sözleşmedir. Bu sözleşmeler ticari hayatın ihtiyacı sonucunda ortaya çıkarılmıştır. Taraflar arasında  sürekli bir borç ilişkisi doğuran, çerçeve sözleşme bileğinde olan bir sözleşmedir.  

Tek satıcılık sözleşmesinin Unsurları Nelerdir?

Tek satıcılık sözleşmesinin 4 unsuru vardır:

• Süreklilik Unsuru: Tarafların sözleşmenin devam ettiği sürece devam eden yükümlülükleri vardır. Sağlayıcı ürünleri temin etmekle yükümlüdür. Tek satıcı ise, kendisine gönderilen ürünlerin pazarlamasını ve satışını yapmakla yükümlüdür. Taraflar arasında sürekli bir ilişki vardır.
• Kendi Nam ve Hesabına Hareket Etme: Tek satıcı, kendisine sağlanan ürünlerin satışını kendi nam ve hesabına yapar. Sağlayıcıdan bağımsız bir işletmedir.
• Tekel Hakkı Sağlanması: Tek satıcılık sözleşmesinin muhtevası gereği, belirli bir coğrafi alanda tek satıcı yetkisinin verilmesi gerekir. 
• Pazarlama ve Sürüm Artırma Yükümlülüğü: Üretici ürünlerinin tamamı ve bir kısmı üzerinde tek satıcı hakkı tanımasına karşılık tek satıcı, söz konusu ürünlerin piyasada bilinirliğini artırması gerekir. Tek satıcının satışları artırmak için gerekli reklam maaliyetlerine katlanması gerekir. 

Tek Satıcı Sözleşmesinde Tarafların Borçları Nelerdir?

Tek satıcılık sözleşmesi her iki tarafa borç yükleyen bir sözleşmedir. Her iki tarafın da hukuki ilişkinin devam ettiği sürece birbirlerine karşı sorumlulukları vardır. 

Tek Satıcının Borçları

• Asgari Oranda Ürün Temin Etme: Tek satıcı sözleşme belirlenen asgari oranda ürünleri sağlayıcıdan almakla yükümlüdür.
• Pazarlama ve Satış: Tek satıcı sağlayıcıdan almış olduğu ürünlerin pazarlamasını ve satışını yapmakla yükümlüdür.
• Sadakat Yükümlülüğü: Tek satıcılık sözleşmesinde belirlenen coğrafi sınırlar içerisinde satış yapılması gerekir. Satışa sunulan ürünlerin sağlayıcı haricinde bir üreticiden temin edilmemesi gerekir.
• Bilgi Verme Borcu: Tek satıcı, satışa sunduğu ürünlerin müşteri kitlesi ve satışlar hakkında bilgi vermesi gerekmektedir. 
• Talimatlara Uyma Borcu: Sözleşmede ürünlerin satışı için belirlenen usul ve esaslara uyulması gerekmektedir. 

Sağlayıcının Borçları

• Ürünleri teslim Etme: Sözleşmede belirlenen ürünlerin nitelik, kalite ve miktar bakımından eksiksiz olarak temin etme yükümlülüğü vardır. 
• Sadakat ve Destek Yükümlülüğü: Sağlayıcı tekel hakkını ihlal etmemelidir. Sözleşmede belirlenen coğrafi alanla alakalı başka bir satıcıyla anlaşma yapmamalıdır. Satışa sunulan ürünlerle alakalı pazarlama, ürün niteliği gibi konularda iş birliği yapmalıdır. 
• Doğrudan Satış Yapmama: Sağlayıcı, tek satıcıya tekel hakkı sağladığı coğrafi alanlarda ürün kendisi ürün satışı yapmaması gerekir. 

Tek Satıcılık Sözleşmesinin Sona Ermesi

Tek satıcılık sözleşmesinin sona erme halleri şunlardır: 

• Sürenin Sona Ermesi: Tek satıcılık sözleşmesi belirli bir süre veya süresiz olarak yapılması mümkündür. Belirli bir süre olarak yapılması halinde, sürenin sonunda sona erecektir.
• İkale Sözleşmesi: Taraflar anlaşma yoluyla sözleşmenin sona ermesi yönünde her zaman karar alabilir.
• Tek Satıcılık Sözleşmesinin Feshi: Taraflar arasındaki ilişkinin devam edilemez hale gelmesi halinde, taraflardan biri sözleşmeyi feshedebilir. Örneğin, sadakat yükümlülüğüne aykırılık, tekel hakkının ihlali fesih sebeplerine örnek gösterilebilir.

Tek Satıcılık Sözleşmesinde Denkleştirme İstemi

Tek satıcılık sözleşmesi sürekli bir borç ilişkisi yaratmaktadır. Bu sebeple sona ermesi ileriye doğru etkilidir.   Sözleşme süreci içerisinde tek satıcı, sözleşmeye konu ürünün pazarlama faaliyetlerini gerçekleştirmiş ve bir müşteri kitlesi oluşturmaktadır. 

Denkleştirme istemi, sözleşme sona erdikten sonra tek satıcının, sözleşme süresince yarattığı müşteri kitlesi ve artan ürün bilinirliği karşılığında sağlayıcıdan bir ücret talebini içerir. Acentelik sözleşmelerinde talep edilen denkleştirme istemine dayanmaktadır.

 Denkleştirme istemi için şu şartların sağlanması gerekir:

• Sözleşme sona erdikten sonra sağlayıcı menfaat elde etmeye devam etmiş olması,
• Sağlayıcının sağladığı menfaatlerden tek satıcının ücret talep etme hakkı sona ermesi,
• Denkleştirme istemin tek satıcının sağladığı menfaate göre uygun olmalıdır. 

Sonuç

Tek satıcılık sözleşmesi, sağlayıcı ve tek satıcı arasındaki güven ve sadakat esasına dayanan bir sözleşmedir. Sağlayıcı, tek satıcıya ürünleri sağlamakla; tek satıcı ise, ürünlerin pazarlama ve satış yükümlülüğü altındadır.  Taraflar arasındaki sözleşmede; ürünlerin niteliği, coğrafi sınır, fesih halleri ve fesih sonrası yükümlülüklerin ayrıntılı olarak düzenlenmesi gerekmektedir. 

Tek satıcılık sözleşmeleriyle ilgili sorularınız ve hukuki danışmanlık hizmeti almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular