Zorunlu Pay Alım Teklifi (Zorunlu Çağrı) Usul ve Esasları

Zorunlu pay alım teklifi, halka anonim şirketlerde yönetim kontrolü elde edecek paylar iktisap edenlerin, diğer pay sahiplerine karşı satın alma teklifi zorunluluğudur. 

Zorunlu pay alım teklifi,  6362 Sayılı Sermaye Piyasası Kanunu (SPKn) m.25 hükmünde düzenlenmiştir. “Önemli nitelikteki işlemler nedeniyle zorunlu pay alım teklifi Kurulca belirlenir.” Denilmiştir.

Ancak, II-23.1. Sayılı Tebliğ ile düzenlenen önemli nitelikte işlemlerde zorunlu pay alım teklifi yürürlükten kaldırılmıştır. Şu an SPKn m.26 uyarınca yönetim kurulunun kontrolü elde edilmesi halinde söz konusudur. 

Bu içeriğimizde pay alım teklifi zorunluğunun hukuki niteliği, sebepleri ve hukuki sonuçları hakkında bilgi verilecektir.

Sizin için faydalı olması dileğiyle…

Zorunlu Pay Alım Teklifi Nedir?

SPKn m.26/1 hükmünde, halka açık anonim şirketlerde yönetim kontrolünü tek başına veya birlikte hareket ederek elde eden kişi veya kişilere getirilmiş bir yükümlülüktür. Doğrudan veya dolaylı olarak yönetim kurulu kontrolünü elde eden pay sahipleri tarafından, diğer pay sahiplerini satın almak için zorunlu pay alım teklifi öngörülmüştür. 

Yönetim kontrolünün elde edilme sürecinde “hedef ortaklık” olmaktadır. Hedef ortaklık, payları doğrudan veya dolaylı olarak ele geçirilmek istenilen halka açık ortaklıktır. Zorunlu pay teklifi, yönetim kontrolünü ele geçiren kişilere karşı, azınlık pay sahiplerini korumak için getirilmiştir. Uygulamada zorunlu çağrı olarak da ifade edilmektedir. 

Zorunlu Pay Alım Teklifi Hangi Durumda Söz konusu olur? 

Halka açık anonim şirketler için pay alım teklifi esasları (II-26.1) Sayılı Pay Alım Teklifi Tebliğinde düzenlenmiştir. Pay Allım Teklifi Tebliği m.11 hükmünde, doğrudan veya dolaylı olarak bir ortaklığın yönetim kontrolünün sağlanması halinde söz konusu olmaktadır.

Yönetim Kontrolünün Elde Edilmesi

Pay Alım Teklifi Tebliği m. 12’de yönetim kontrolünün tek başına veya birlikte hareket ederek aşağıdaki durumda yönetim kontrolünün sağlandığını kabul edilir:

• Kontrol Değişikliği: Tek başına veya birlikte hareket ederek, doğrudan veya dolaylı olarak, oy haklarının %50’den fazlasına sahip olunmasıdır. Mevcut pay oranlarına bir değişiklik olmasına gerek yoktur. Pay sahipleri arasında birlikte hareket etme anlaşması da yönetim kurulu kontrol elde edilmesi mümkündür. 
• Yönetim Kurulu Çoğunluğunun Elde Edilmesi: Kontrol edilen oy haklarına bakılmaksızın belirli imtiyazlı payların iktisap edilmesidir. Yönetim kurulu üye sayısının salt çoğunluğunu seçme veya yönetim kurulu üyelerine aday gösterme hakkı tanıyan hakların elde edilmesi halinde söz konusu olur. 

Ancak, imtiyazlı payların iktisap edilmesi yönetim kontrolünü elde etmek için yeterli değilse, pay alım teklifi zorunluluğu doğmayacaktır. 

Birlikte Hareket Etmenin Tespiti

Yönetim kontrolü tek başına veya birlikte hareket ederek doğrudan veya dolaylı olarak elde edilmesi mümkündür. Örneğin, mevcut pay sahipleri arasında oy sözleşmesi imzalanması örnek gösterilebilir. Bu durumda birlikte hareket edenlerin toplam oy hakları dikkate alınır.

Pay Alım Tebliği m.12 hükmünde, aşağıdaki durumların varlığı halinde birlikte hareket edildiği varsayılacağı düzenlemiştir:

• Gerçek ve/veya tüzel kişi ortakların yönetim kontrolüne sahip olduğu ortaklıklar,
• Tüzel kişi ortakların yönetim kontrolünü elinde bulunduran gerçek ve/veya tüzel kişiler ile bu kişilerin yönetim kontrolüne sahip olduğu ortaklıklar.

Zorunlu Pay Alım Teklifinin Doğma Zamanı ve Süresi

Zorunlu pay alım teklifi zorunluluğu, yönetim kontrolünü sağlayacak pay ve veya oy haklarının iktisabının kamuya açıklandığı tarihte doğmaktadır.  Kamuoyunu Aydınlatma Platformu (KAP)’a açıklama yapıldıktan sonraki 2 ay içerisinde sürecin tamamlanması gerekmektedir. Bu sürece fiili pay alım süreci denilmektedir. 

Yönetim kontrolünün elde edildiği tarihten itibaren 6 iş günü içerisinde Sermaye Piyasası Kurulu (SPK)’ya başvurulması zorunludur. 

Fiili pay alım teklifi, SPK’ya yapılan başvuruyla yapılmaktadır. SPK tarafından başvurunun onaylaması halinde, 6 iş günü içerisinde pay alım teklifinin başlanması zorunludur. Teklif süreci 10 iş ile 20 iş günü arasında olmak zorundadır. 

Zorunlu Pay Alım Teklifi Fiyatının Belirlenmesi

Pay alım teklifi fiyatı, yönetim kontrolünün doğrudan veya dolaylı olması, borsaya kote pay olup olmadığı gibi farklı usul ve esaslara tabidir:

Borsada İşlem Gören Hedef Ortaklık Payları İçin (Doğrudan Kontrol Değişikliği)

Borsada işlem gören paylar üzerinde yönetim kurulu kontrolü doğrudan sağlanması halinde, aşağıdaki rakamlardan yüksek olanı seçilir:

• Yükümlülüğün doğduğu önceki 6 aylık dönem içinde oluşan günlük düzeltilmiş ağırlıklı ortalama borsa fiyatı,
• Yükümlülüğün doğduğu önceki 6 aylık dönem içinde aynı grup paylarına ödenen en yüksek fiyatı

Borsada İşlem Görmeyen Hedef Ortaklık Payları İçin (Doğrudan Kontrol Değişikliği)

Borsada işlem görmeyen ve doğrudan yönetim kontrolünün doğrudan elde edilmesi halinde, aşağıda yer alan fiyatın yüksek olanı seçilir:

• SPK tarafından usul ve esasları belirlenen değerleme raporu,
• Yükümlülüğün doğduğu açıklaması önceki 6 aylık dönem içinde aynı grup paylarına ödenen en yüksek fiyat

Dolaylı Kontrol Değişikliği Meydana Gelmesi Durumunda Fiyat Tespiti

Aşağıda yer alan fiyattan en yüksek olanı seçilir:

• Borsada işlem görmeyen paylar için değerleme raporu fiyatı,
• Yükümlülüğün doğduğu önceki 6 aylık dönem içinde oluşan günlük düzeltilmiş ağırlıklı ortalama borsa fiyatı,
• Yükümlülüğün doğduğu açıklaması önceki 6 aylık dönem içinde aynı grup paylarına ödenen en yüksek fiyat

Payların değerlemesi, bağımsız denetim kuruluşları tarafından, pay devir tarihi esas alınarak yapılır. 

Zorunlu Pay Alım Teklifi Süreci Nasıl İlerler?

Pay Alım Teklifi Tebliğ m. 13 hükmünde belirtilen usul ve esaslar dahilince süreç gerçekleşmektedir:

1.Adım: SPK’ya Başvuru

Yönetim kontrolünün elde edilmesinden sonraki 6 iş günü içerisinde SPK’ya başvurulması gerekmektedir. Başvuruda Pay Alım Tebliği Ek-2’de yer alanşu belge ve bilgilerin sunulması gerekmektedir:

• Zorunlu pay alım teklifini doğuran pay alımlarına ilişkin (varsa) sözleşme ile bu sözleşmelere bağlı diğer sözleşmeler ve bu sözleşmelerin yabancı dilde düzenlenmiş olması halinde yeminli mütercim tarafından tercüme edilmiş Türkçe örnekleri,
• Pay alım teklifi bilgi formu,
• Aracılık sözleşmesi,
• Pay alım teklifinde bulunan tüzel kişi ise faaliyet konusu, ortaklık yapısı, yönetim kurulu üyeleri vb.; gerçek kişiyse T.C. Kimlik No, ikametgâh adresi, ayrıntılı özgeçmiş, iletişim bilgileri, yönetiminde bulunduğu şirketlere ilişkin bilgi,
• Pay alım teklifi fiyatının tespitine ilişkin bilgi,
• Tebliğde gerekli görülen durumlarda, pay alım teklifi fiyatının tespitine ilişkin değerleme raporu,
• Kurul tarafından talep edilecek diğer bilgi ve belgeler.”

SPK’ya başvuruyla birlikte 2 ay içerisinde teklif sürecinin tamamlanması gerekmektedir.

2.Adım: Teklif Fiyatının Belirlenmesi ve Fiili Pay Alım Teklifi Başvurusu

Pay alım teklif fiyatı Tebliğ m.15 vd hükümlerine göre belirlenir ve  SPK’ya fiili pay alım teklifi başvurusu yapılır. SPK tarafından onaylanan başvuru akabinde 6 iş günü içerisinde teklif işlemlerine başlanması gerekmektedir.

3.Adım: KAP Açıklaması ve Teklif Sürecinin Başlaması

SPK tarafından onaylanan fiili pay alım teklifi KAP ’ta yayınlanarak başlar. 10 iş ila 20 iş günü arasında sürecin tamamlanması gerekmektedir. 

4.Adım: Payların Satın Alınması

Pay teklifini kabul eden pay sahiplerinin payları satın alınır. Teklifi kabul etme zorunluluğu bulunmamaktadır. 

Zorunlu Pay Alım Teklifinkinde Muafiyet ve İstisnalar

II-26.1 Sayılı tebliğde zorunlu çağrı muafiyet ve istisna halleri düzenlemiştir. 

Zorunlu Pay Alım Teklifin Yükümlülüğün Doğmadığı Haller

Pay Alım Teklifi Tebliği m.14 hükmü aşağıdaki hallerde, teklifte bulunma zorunluluğu olmadığını düzenlemiştir:

• Özel Anlaşmaların Genel Kurulda Onaylanması: Yönetim kontrolünün pay sahipleri arasındaki özel anlaşmalarla elde edilmiş ve genel kurulda onaylanmış olması gerekmektedir. Ayrıca, genel kurulda olumsuz oy kullanan kişilere ayrılma hakkı tanınması gerekmektedir.
• Gönüllü Bir Pay Alım Teklifi: Tüm pay sahiplerine ellerinde bulundurdukları payların tamamı için gönüllük pay alım teklifi yoluyla yönetim kontrolünün elde edilmesi.
• Mevcut Ortağın Oy Oranının %50 Üzerine Çıkması: %50 oranının üstünde oy hakkına sahip olan ortağın, oy oranının %50 altına düştükten sonra tekrar çıkması.
• Birlikte Hareket Edenlerin Kendi Arasındaki Devir: Birlikte hareket edenler arasında pay devirleri yapılması.
• Mevcut Ortaklarla Yönetim Kontrolünün Eşit veya Daha Az Oranda Paylaşılması: Ortaklığın oy haklarının %50’si veya daha azına sahip olmak koşuluyla, mevcut payları devralmak ve sermaye artırım yoluyla yeni pay edinmek suretiyle ortak olan kişilerin kontrolü elde etmesidir.  Öncesinde yönetim kontrolünü eşit veya daha az bir oranla ilk kez paylaşması yönünde sözleşme akdedilmesi gerekmektedir. 
• Çıkarma/Satma Hakkı: Yönetim kontrolü elde edilmesiyle çıkma/satma haklarının doğması.
• Sermaye Artırımında Kontrol Değişimi: Borsaya kote payların, yeni pay almanın kısıtlamadan sermaye artırım yoluyla elde edilen paylarla  yönetim kontrolünün değişmesi.

Zorunlu Pay Alım Teklifinde Muafiyet

Zorunlu çağrıda muafiyet başvurusu, yönetim kontrolünün elde edilme tarihinden itibaren 6 iş günü içerisinde yapılması gerekmektedir. SPK tarafından muafiyet başvurusu kabul edilmediği takdirde, sürecin 2 ay yerine 1 ay içerisinde tamamlanması gerekmektedir. 

Aşağıdaki belirtilen durumlar için muafiyet verilebileceği genel düzenlenmiştir.:

• Mali güçlük: Şirketin mali yapısının güçlendirilmesi için zorunlu olması
• Geçici Kontrol: Payların elden çıkarılacak olması veya bu yönde taahhütte bulunulması. Ancak, genel kurula katılmamış ve ortaklık yönetim kurulunda değişiklik yapılmamış olması gerekmektedir.
• Kontrol Amacı Taşımaması: Şirketin kontrolü amacı taşımaması. (Son yıllık finansal tablolarına göre varlık toplamına olan etkisinin %10’u aşmayan pay edimleri gibi kriterlere bakılır).
• Özelleştirme: Özelleştirme kapsamında halka açık ortaklıklardaki kamu paylarının satışı.
• Birleşme İşlemleri: Birleşme amacıyla halka açılma izahnamesinde belirtilen kurallara uyularak, birleşme öncesi genel kurulda olumsuz oy kullanan pay sahiplerinin hisselerinin geri alınması koşuluyla, devralan şirketin birleşme işlemi sonucunda oluşan yönetim kontrolü değişikliği.

• Bankaların Kredi Teminatı Paylarını Edinmesi: Banka kredi borcuna teminat olarak gösterilen paylanarın, kredinin geri ödenememesi halinde, bu payların özel amaçlı işletmeye devredilmesi veya bankadan/özel amaçlı işletmeden üçüncü kişilerce satın alınması.
• Mevzuat Gereği Pay Devri: Kanun hükümleri gereğince edinilen pay iktisapları
• Yasal Zorunluluklardan Kaynaklanan İktisaplar: Miras, mal rejimi gibi kanuni işlemlerden kaynaklanan iktisaplar

Zorunlu Pay Alım Teklifinin Yerine Getirilmemesi Halinde Yaptırımlar

SPK, zorunlu çağrı yükümlülüğünü yerine getirilmemesi halinde iki adet yaptırım öngörmüştür:

Pay Haklarının Donması

Fiili pay alım teklifinin 2 ay içerisinde tamamlanması gerekmektedir. Bu süre zarfında zorunlu çağrı yapılmaması halinde, yönetim kontrolünün elde edildiği payların oy hakları kendiliğinden donar. Pay alım teklifi işleminin tamamlanmasını takip eden ilk gün oy hakları geri kazanılır

İdari Para Cezası

SPKn m.103/3 hükmü, zorunlu çağrı yükümlülüğünün yerine getirilmemesi halinde idari para cezası öngörmüştür. İdari para cezası miktarı, pay alım teklifine konu payların toplam bedeline kadardır. 

Söz konusu idari para cezasına yönelik itiraz ve iptal davaları için “SPK İdari Para Cezaları 2025 Sebepleri ve İtiraz Yolları” adlı makalemizi inceleyebilirsiniz. 

Sonuç

Zorunlu pay alım teklifi, yönetim kontrolünün tek başına veya birlikte hareket ederek doğrudan veya dolaylı olarak elde edilmesinde söz konusudur. Uygulamada zorunlu çağrı olarak da ifade edilmektedir. Yönetim kontrolnü ele geçirenler tarafından, diğer pay sahiplerinin paylarına yönelik satın alma teklifi zorunluluğu getirilmiştir. 

Yönetim kontrolünün ele geçirilmesinin tespiti; %50 üzeri oy haklarına sahip olma veya belirli imtiyazlı payları iktisap edilmesine göre belirlenmektedir. Yönetim kuruluna aday gösterme veya yönetim kurulu üye sayısının salt çoğunluğunu seçme imtiyazlı payların da iktisabı, kontrolü ele geçirme olarak sayılmıştır. 

Zorunlu çağrı ve pay satış sürecinin, yönetim kontrolünün elde edilmesinden sonraki 2 ay içerisinde tamamlanması gerekmektedir. Bu süre zarfında tamamlanmadığı takdirde oy hakları donmakta ve idari para cezası kesilmektedir. 

Sıkça Sorulan Sorular