Özel Esaslara Alınma ve Hukuki Sonuçları

Özel esaslara alınma, diğer adıyla koda alınma, vergi daireleri tarafından riskli kabul edilen ve yakın takibi alınan mükellefleri ifade eder. Bu durum, işletmeler için ciddi bir ticari itibar ve kazanç kaybına neden olmaktadır. 

1 Ekim 2024 Resmî Gazete’mde tarihinde yayımlanan Katma Değer Vergisi Genel Uygulama Tebliği (Seri No:52)’de değişiklik yapılmıştır. Yapılan değişiklikle; “Özel Esaslar “başlıklı maddeler kaldırılmış ve yerine “İadeleri Vergi İncelemesine Tabi Olanlar” listesi getirilmiştir. Ancak özel esaslara alınma işlemi içeriğini ve uygulamasını korumuştur. 

Bu içeriğimizce; özel esaslara alınma şartları, özel esaslardan genel esaslara nasıl dönüleceği, özel esasların iptali davasına değinilecektir. 

Özel Esaslara Alınma Nedir?

Halk arasında koda alınma veya kara listeye alınma olarak bilinen bu işlem, artık “İade Talepleri İncelemeye Göre Sonuçlandırılacaklar listesi” olarak adlandırılmaktadır. Ancak, vergi daireleri tarafında yapılan uygulama ve hukuki sonuçları bir değişiklik olduğunu söylenemez.

Eski adıyla özel esaslara alınma, KDV iadeleri için bir idari tedbir olarak karşımıza çıkmaktadır.  Katma Değer Vergisi Genel Uygulama Tebliği ( Kdv Genel Uygulama Tebliği) kapsamında, KDV iadesi yapılmayacak mükellefler listesini ifade etmektedir. 

KDV Kanunu m.36 uyarınca, mükelleflerin vergi iadesi talebi, vergi inceleme raporu sonucuna göre yerine getirilmeyeceğini düzenlemiştir. Sahte fatura düzenleyen veya kullanan, vergi ödevlerini zamanında getirmeyen kişilerin KDV iade talepleri yerine getirilmeyeceğini düzenlemiştir.

Özel Esaslara Alınma Şartları Nelerdir?

Eski adıyla özel esaslara alınma, KDV Uygulama Tebliğin (IV/A2) Tebliğin İadesinin vergi incelemesine tabi olan mükellefler şunlardır:

VUK M.153/A’ya Tabi Olan Mükellefler: 

• Olumsuz Vergi Raporları: Hakkında olumsuz rapor veya tespit düzenlenen firmalar ile bunların ortakları, kanuni temsilcileri ve bu firmalarla iş yapan diğer mükellefler
• Defter ve Belgelerin İbraz Edilmemesi: Vergi incelemesi için talep edilen defter ve belgelerin teslim edilmemesi özel esaslara alınma sebebidir. 
• Yanıtlıcı Belge Düzenlenmesi: Sahte fatura olmamakla bilgi muhteveyatı itibariyle yanıltıcı belge düzenlenmesi. Örneğin, 1.000.000,00 TL faturanın, 2.000.000,00 TL olarak gösterilmesi. 
• Sahte Fatura Düzenleme veya Kullanma: Sahte faturayı kullanan veya düzenleyen kişiler. Bu faturaları düzenleyen kişilerin ortakları, kanuni temsilcileri ve iştirak firmaları
• Yükümlülükleri Yerine Getirmeme: Vergi beyannamelerin verilmemesi, vergi matrahının tespitine engel olunması. 
• Adreste Tespit Edememe: Yapılan yoklamalarda mükellefin adresinde tespit edilmemesi, reseen terk işleminin uygulanması. 

Özel Esaslardan Nasıl Çıkılır?

Özel esaslara alınan mükelleflerin genel esaslara geçmesinin yolları şunlardır:

• İdari karar,
• Mahkeme kararı,
• Zamanaşımı yoluyla

İdari Kararla Çıkış

Mükellefin, vergi dairesinin talep ettiği şartları sağlaması yoluyla “iadeleri vergi incelemesine tabi olanlar” listesinden çıkması mümkündür. Örneğin; VUK m.153/A kapsamında teminat gösterilmesi veya sahte fatura sebebiyle borçlarının ödenmesidir. 

Sahte fatura karşıt incelemelerinde, faturayı kullanan firmalara yönelik beyanname düzeltilmesi talebi gönderildiği görülmektedir. Mükelleflere beyannamenin düzeltilmesi, aksi takdirde inceleme başlatılıp, özel esaslara alınacağı ifade edilmektedir. Bu durumda firmalar, ihtirazı kayıtla beyannameyi düzeltip, akabinde KDV iadesi için dava açması mümkündür. 

Zamanaşımı Yoluyla Çıkış

Mükellefin özel esaslara alınma işleminden sonra, ilgili takvim yılından başlayarak 7 yıl geçmesi halinde genel esaslara dönmektedir. 

IV/A2 KDV iadeleri vergi incelemesine tabi olanlar mükelleflerin listeden çıkışının iki hukuki yolu vardır;

• İdari karar,
• Mahkeme kararı

İdari Kararla Özel Esaslardan Çıkma

Mükellefin, vergi dairesinin talep ettiği şartları sağlaması yoluyla “iadeleri vergi incelemesine tabi olanlar” listesinden çıkması mümkündür. Örneğin; VUK m.153/A kapsamında teminat gösterilmesi veya sahte fatura sebebiyle borçlarının ödenmesidir. 

Sahte fatura karşıt incelemelerinde, faturayı kullanan firmalara yönelik beyanname düzeltilmesi talebi gönderildiği görülmektedir. Mükelleflere beyannamenin düzeltilmesi, aksi takdirde inceleme başlatılıp, özel esaslara alınacağı ifade edilmektedir. Bu durumda firmalar, ihtirazı kayıtla beyannameyi düzeltip, akabinde KDV iadesi için dava açması mümkündür. 

Mahkeme Kararıyla: Özel Esaslara Alınma İşleminin İptali Davası

Mükelleflerin özel esaslara alınması, ticari risk barındıran işletmeler sıfatıyla kategorize edilmesidir. Bu mükellefler için bir ticari itibar kaybına sebep olmakta ve kamu ihalelerine katılamama gibi ticari zarar doğurmaktadır.

Mükelleflerin kategorize edilmesinin herhangi bir yasal dayanağı bulunmamaktadır. Ayrıca, Anayasa’nın m.48’te düzenlenen “verginin kanuniliği” ilkesi ile m.49’da düzenlenen ““Çalışma Hakkı ve Ödevi” adlı hükümlerine aykırılık teşkil etmektedir. 

Hakkında özel esaslara alınma, şimdi adıyla KDV iadesinin vergi incelemesine tabi olan mükellefler listesi, işlemi uygulanan mükellefler idare mahkemelerinde iptal davası açması mümkündür. 

Özel Esaslara Alınma İşleminin İptali Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme

Özel esaslara alınma işleminin iptali için görevli mahkemeler vergi mahkemeleridir. İşlemi uygulayan vergi dairelerinin bulunduğu bölge idare mahkemesi vergi mahkemesinde dava açılması gerekmektedir.

Özel Esaslara Alınma İşleminin İptali Davasında Zamanaşımı

Mükellef hakkında KDV iadesinin vergi incelemesine tabi olan mükellefler listesine dahil edildiği kararın tebliğ tarihinden itibaren 30 gündür. Bu süre içerisinde işlemin iptali için dava yoluna başvurulması gerekmektedir. 

Özel Esaslara Alınma İşleminin İptali Davasında Yürütme Durdurma

İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) m.27 uyarınca telafisi güç ve imkansız mağduriyetler ortaya çıkma ihtimali olması halinde yürütmenin durdurulma kararı verilmektedir. Özel işlemlere alınan mükelleflerler, açacakları iptal davasıyla yürütmenin durdurulmasını da talep etmeleri mümkündür. 

Özel Esaslara Alınma İşleminin İptali Davasında Emsal Kararlar

(Danıştay 3.D., 13.05.2015 gün ve E. 2014/11851, K. 2015/3173 kararında;

““…Yarattığı hukuki sonuçlar dikkate alındığında, davacı hakkında tesis edilen işlem kesin ve yürütülmesi zorunlu bir işlem niteliğindedir.  /…Dolayısıyla, yasal dayanağı olmadan, hukuka aykırı bir biçimde idarenin kendi içerisinde oluşturduğu bir sınıflandırma ile davacının adına sözü edilen listede yer verilmiş olması sebebiyle bu liste davacı açısından kesin ve yürütülmesi zorunlu bir işlem niteliğini kazanmıştır.”

4 Danıştay 9.D., 29.12.2017 gün ve E. 2017/2738, K. 2017/11357;

“…Davalı idarece, davacının indirim veya iade konusu yaptığı bazı faturaların sahte olduğunun ileri sürüldüğü durumlarda, bu hususun 213 sayılı Yasa’nın 134. maddesinde belirtilen esaslar çerçevesinde vergi incelemesine konu yapılarak açıkça ortaya konulması gerekmektedir. Olayda ise davalı idarece 213 sayılı Yasa’da belirtilen tarhiyat şekilleri ve vergi incelemesine ilişkin hükümler göz ardı edilmiş olup, davacının kod listesine girmemek amacıyla düzeltme beyannamesi vermek durumunda bırakıldığı anlaşılmaktadır. / Bu durumda davacı hakkında bir inceleme yapılmadan ve kullandığı faturaların gerçek olup olmadığı, kendisi ve fatura düzenleyicileri hakkında her yönüyle incelenerek ortaya konulmadan, kod listesine girmemek amacıyla verilen düzeltme beyannameleri üzerine yapılan tahakkukta ve kesilen vergi ziyaı cezasında yasal isabet görülmemiştir…”

Sonuç

Özel esaslara alınma işlemi, , 1/10/2024 tarihine KDV Genel Uygulama Tebliği’ni yapılan değişiklikle “Özel Esaslar “başlıklı maddeler kaldırılmış ve yerine “A2. İadeleri Vergi İncelemesine Tabi Olanlar” yeni maddeler getirilmiştir. Özel esaslara tabi olma, “İade Talepleri İncelemeye Göre Sonuçlandırılacaklar listesi” olarak adlandırılmaktadır.  

Eski adıyla özel işleme alınma şartları, mükellefler hakkında yapılan vergi incelemede neticesinde olumsuz rapor veya olumsuz görüş sunulmasıdır. Sahte veya muhtevası itibariyle yanıltıcı belge düzenleme, bunları kullanma, defter ve belge ibraz etmeme, beyanname vermeme, adreste bulunmama olumsuz raporlar için sebep teşkil eden sebeplerdir.  

KDV genel uygulama tebliği IV A2’de belirtilen listeye alınan mükelleflerin KDV iade taleplerini yerine getirilmemektedir. Bu listeden çıkmak isteyen mükellefler tarafından özel esaslara alınma iptali davası açması mümkündür.

Sık Sorulan Sorular