Marka Tescilinde Mutlak Ret Nedenleri

Marka tescilinde mutlak ret nedenleri, Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT)’nun bir başvuruyu kabul edip etmeyeceğini belirleyen ilk aşamadır.  Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) m.5’te düzenlenen bu nedenler, TÜRKPATENT tarafından re’sen, yani kendiliğinden inceler.   

Bu içerikte, marka mutlak ret nedenleri ve hukuki sonuçları hakkında detaylı bilgi verilecektir. 

Marka Tescil Başvurusunun İnceleme Süreci

Bir marka tescili başvurusu şekli ve esas inceleme olarak iki başlıkta incelemektedir:

• Şekli İnceleme: Yetkili kişiler tarafından başvuru yapılıp yapılmadığı ve başvuru evrakların eksik olup olmadığına yönelik incelemedir.
• Esas İnceleme: SMK m.5 kapsamında mutlak ret nedenleri kapsamında yapılan incelemedir. Bu aşamada kanuna uygun bir marka örneğinin olup olmadığı değerlendirilmektedir. 

Marka Tescilinde Mutlak Ret Nedenleri ve Örnekleri

TÜRKPATENT, bir başvuruyu reddetmek için SMK m.5 hükmünde belirtilen “tescil edilemeyecek işaretler” listesini göre değerlendirme yapar.

Marka Olmayacak İşaretler (SMK m.5/1-a)

Marka tescilinin gerçekleştirilebilmesi için ilk olarak SMK m.4 hükmü uyarınca marka tanımına uygun bir işaretinin belirlenmiş olması gerekmektedir: 

• Bir işaretin olması
• İşaretin soyut olarak ayırt ediciliğe sahip olması,
• Belirlenen işaretin sicilde gösterilebilir nitelikte olması gerekmektedir.

Örneğin; bir rengin Pantone kodu belirtilerek belirli hale gelmesi mümkündür. Bir ses markası, notalarıyla birlikte tarif edilebilmektedir.  Markanızın nasıl bir “işaret” olması gerektiği ve örnekleri hakkında detaylı bilgi için marka örneği sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Ayırt Edicilik Eksikliği (SMK m.5/1-b)

Marka olarak tescil edilebilecek işaretin, diğer işletmelerden ayırmaya yarayacak bir niteliği olmalıdır. Örneğin, tek renkten oluşan bir markanın ayırt ediciliği yoktur, ancak birden fazla renkten oluşan bir kombinasyon bu güce sahip olabilir.

Tanımlayıcı Marka Olması (SMK m.5/1-c)

Marka olarak belirlenen işaret, ticari alanda mal veya hizmetin cins, çeşit, vasıf, kalite gibi özelliklerini doğrudan tanımlamamalıdır. Aksi halde, bu tür bir marka tescil edilemez. Örneğin:

• Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi’nin bir kararında, “nalkenfutbol” markasının canlı yayın algısı yarattığı için başvurusu reddedilmiştir.
• “DOUBLEMINT” markası, sakızlar için “çift nane aroması” anlamına geldiği için tanımlayıcı bulunmuştur.

Aynı veya Ayırt Edilemeyecek Benzer Markalar (SMK m.5/1-ç)

Bir markanın tescil talep edildiği mal veya hizmet sınıfında daha öncesinde tescil edilmiş marka ile aynı veya ayırt etelemeyecek kadar benzer olmaması gerekmektedir. Örneğin; harflerden oluşan markanın sadece yazı sitilinin değiştirilmesi aynı marka olarak değerlendirilmektedir. Aynı şekilde harflerin bazı yerlerinin değiştirilmesi ayırt edilemeyecek kadar benzer kabul edilmektedir. Aşağıda TÜRKPATENT kurumu tarafından yayınlanan marka inceleme kılavuzundan ayırt edilemeyecek kadar benzer markalara örnek verilmiştir.

Ticari Alanda Herkes Tarafından Kullanılan İşaretler (SMK m.5/1-d)

Ticari alanda herkes tarafından kullanılan işaretler herhangi birinin tekeline bırakmak mümkün değildir. Örneğin aşağıda kullanılan işaret eczane yerleri için sık kullanılan bir işarettir. Söz konusu işaretin marka olarak tescil edilme imkânı yoktur.

Malın Doğası Gereği İşaretler (SMK m.5/1-e)

Marka tescilinde bir markanın zorunlu olarak üretilmesi, sunulması olan malların tescil edilmesi mümkün değildir.  Aşağıda TÜRKPATENT kurumu tarafından yayınlanan marka inceleme kılavuzundan bir örnek verilmiştir. Yapı oyuncağı parçasının, lego tarzında markalar için tescil edilme imkânı yoktur.

Halkı Yanıltacak Markalar (SMK m.5/1-f)

Marka tescili talep edilen işaret; bir mal veya hizmetin kalitesi, niteliği veya coğrafi yeri konusunda halkı yanıltacak bir şekilde olması halinde mutlak ret nedeni sayılmaktadır. Örneğin; “Tavuk Ofisi” diye bir marka tescil edilmek istenilip, sandviç mal sınıfında marka tescili mümkün değildir. Çünkü, markanın ismi gereği tavuk ürünlerinin satılacağı izlenimi vermektedir.

Paris Sözleşmesinin 2. Mükerrer 6. Maddesi Uyarınca Ret Sebepleri (SMK m.5/1-g)

Paris Sözleşmesine üye ülkeler tarafından; kendi ülkelerinin arma, işaret, bayrakları bildirmekte ve üye ülkeler tarafından tescil edilmesi mümkün değildir. Örneğin; İngiltere ülke bayrağının marka olarak tescil edilmesi mümkün değildir.

Halka Mal Olmuş İşaretler (SMK m.5/1-ğ)

Mevlâna, İstiklal Marşı, Neşet Ertaş, Osmanlı Arması gibi fotoğraflar, semboller, sesler halka mal olmuş ve Türkiye’de insanların ortak kültürel değerlerini oluşturmaktadır. Söz konusu işaretlerin marka olarak tescil edilmesinin imkanı yoktur. Örneğin; bir Osmanlı Arması içeren bir markanın tescil edilmek istenilmesi halinde SMK m.5/1-ğ hükmü uyarınca reddedilmesi gerekecektir. Benzer şekilde “Dolmabahçe Sarayı” görüntüsünün marka olarak tescil edilmesinin imkanı yoktur.

Dini Değer ve Semboller (SMK m.5/1-h)

Dini bir sembolün veya adın kullanılması ya da bunu çağrıştıracak işaretlerin marka olarak tescil edilmesi mümkün değildir. Yargıtay 2010/257 E. No.; 2011/221 K kararında aşağıda yer alan marka tescilinin SMK m.5/1-h ret sebebi saymıştır.

Kamu Düzenine ve Genel Ahlaka Aykırılık (SMK m.5/1-ı)

Marka tescili başvurusunun; kötü alışkanlıkları özendirecek, suça teşvik edecek, ırkçılık barındıran gibi toplum düzenine ve genel ahlaka aykırı işaretler bu madde hüküm kapsamında reddedilmektedir. Örneğin aşağıda yer alan marka tescili retsebebi oluşturmaktadır.

Tescilli Coğrafi İşaret İçeren Markalar (SMK m.5/1-i)

Ülkemizde “Malatya Kayısısı” gibi ürünleriyle ünlü tescilli coğrafi işaretler mevcuttur. Söz konusu ürün adının kullanılması için; coğrafi işaretin tescilinde belirtilen ürün özelliklerinin sağlanması ve amblem kullanma zorunluluğu vardır. Bu kapsamda, tescilli bir coğrafi işareti içeren marka tescili için ret sebebi oluşturmaktadır.

Mutlak Ret Nedenlerininim İstisnaları

SMK m.5 hükmünde, marka tescilinde mutlak ret nedenlerinin bazı durumlarda dikkate alınmayacağı düzenlenmiştir:

Kullanım Sonucu Ayırt Edici Nitelik Kazanma

Bir marka, başvuru tarihinden önce kullanılması ve ayırt edicilik kazanması mümkündür. Örneğin, 10 yıldır ticarette kullanılan bir marka, kullanım sonucu ayırt edicilik kazanmıştır. Bu durumda, aşağıdaki mutlak ret nedenleri sebebiyle marka tesciline ret kararı verilemez:

• Ayırt edicilik eksikliği (SMK m.5/1-b),
• Tanımlayıcı marka olması (SMK m.5/1-c),
• Ticaret alanında herkes tarafından kullanılan işaret olması (SMK m .5/1-d),

Muvafakatname Verilmesi

Bir marka tescil başvuru, aynı veya benzer mal ve hizmet sınıfında aynı veya ayırt edemeyecek kadar benzer marka olması, mutlak ret nedenidir. Ancak, daha öncesinde tescil edilmiş kişiden muvafakatname alınması halinde, marka tesciline engel oluşturmamaktadır.

Muvafakatnamenin noter onaylı ve mutlaka marka tescil başvuru esnasında sunulması gerekmektedir. 

Uluslararası Marka Tescilinde Ret Sebepleri

Uluslararası marka tescili, ülkemizin de taraf olduğu Madrid Sözleşmesine üye devletlere WİPO aracılığıyla markanızın tescili sürecidir. Marka tescili başvurusu WİPO aracılığıyla yapılmaktadır. WİPO tarafından başvuru, tescil edilmek istenilen ülkenin yetkili kurumuna gönderilmektedir. Tescil başvurunuz, tescil ettirmek istediğiniz ülkenin iç kanunlarına göre değerlendirilmektedir. Bu kapsamda uluslararası marka tescili ret sebeplerinin, tescil talep ettiğiniz ülkeniz iç hukukuna göre değerlendirilmesi gereken bir konudur. Ancak, Madrid Anlatması, Paris Sözleşmesi ve Dünya Ticaret Örgütünün çalışmalarıyla uluslararası platformda bir yeksaneklik sağlanmaya çalışılmaktadır. Her ülkenin kendi iç mevzuatı farklı olmakla beraber, ülkemizde belirtilen mutlak ret sebepleriyle benzerlik içerdiğini ifade etmek gerekir.

Marka Yayın Kararı ve İtiraz Süreci

Marka tescilinde mutlak ret nedenlerine bir aykırılık görülmezse Resmi Marka Bülteninde yayımlanmaktadır. Marka başvurusu 2 ay boyunca yayımda kalmaktadır. Bu süreçte üçüncü kişiler tarafından mutlak ve nispi ret nedenleriyle marka tesciline itiraz edebilir. Konu hakkında detaylı bilgi almak için “Marka Bültenine İtiraz” adlı makalemizi inceleyebilirsiniz.

Marka başvurusuna bir itiraz gelmesi halinde, marka sahibi itiraza savunma yapma hakkı vardır. Bu itirazlara karşı alınabilecek hukuki önlemler hakkında daha fazla bilgi almak için marka itiraza karşı görüş sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

Marka Tescili Ret Kararına İtiraz ve Hukuki Süreç

Marka tescil başvurusunun mutlak ret nedenleri veya marka bültenine itiraz sebebiyle reddedilmesi mümkündür. Bu durumda TÜRKAPTENT nezdindeki Yeniden İnceleme ve Değerleme Kurumu (YDİK)’na itiraz etme hakkı vardır. YDİK da marka tesciline ret kararına yönelik iptal davası açılması mümkündür. 

Marka tescili ret kararına itiraz ve dava süreçleri hakkında ayrıntılı bilgi edinmek için Marka Tescili Ret Kararına İtiraz ve İptal Davası başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.

Marka Tescili Ret Sebeplerine İlişkin Örnek Yargı Kararları

YİDK 2010-M-874 sayılı kararı;

““RGTA (regenerating agent) ibaresinin dekstrandan türetilmiş bir dizi polimerin genel adı olduğu, RGTA’nın heparin bağımlı üreme faktörlerinde canlı dışı biyolojik aktiviteleri harekete geçiren bir araç olduğu, RGTA bileşimlerinin doku tamiri ve yara iyileştirme gibi tedavilerinde kullanıldığı, teknik terimlerin konunun uzmanları için hangi dilden türetildiğine bakılmaksızın aynı anlamı ifade ettiği, dolayısıyla Türkiye’deki hitap ettiği kitle açısından da yukarıda belirtilen tanımlayıcı anlamlarının geçerli olacağı” şeklinde karar verilmiştir.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2000/7590, K. 2000/9528 sayılı kararı;

““tanımlayıcı unsurun büyük puntolarla yazılmış olmasının tek başına esas unsur algılamasına yol açmayacağı, markadaki esas unsurun tespiti için markanın bütünü itibarıyla ortaya çıkan izlenimin, markanın bütününe hâkim olan görünüşün ve ayırt ediciliği vurgulayan imajın tetkik edilmesi gerektiği”

Ankara 3. FSHHM’nin 2014/284 E. 2015/231 K;

““…”ultra” ibaresi özellikle elektronik aletler, bilişim, bilgisayar, teknoloji ve bilgi hizmetlerinde verilen hizmetin ya da ürünün “en üst düzey” teknoloji ile donatıldığı, “en yüksek, en üstün, en hızlı” gibi dereceyi tanımlamak için kullanılan bir ibare olup, her ne kadar “ultra” ve “4g” ibareleri bir araya getirilerek kombine edilmiş ise de, meydana gelen sözcük grubuna ilgili tüketicinin, markasal bir anlam yüklemeyeceği, bu şekildeki kombinasyonun ilgili tüketicide, bilişim ve telekomünikasyon sektöründe global olarak kullanılan bir kısaltma olan 4G internet teknolojisinin yüksek hızlılığını tanımlamak amacıyla kullanılan bir sözcük grubu olarak algılanacağı…”

Sonuç

Bir marka başvurusu ilk olarak mutlak ret nedenlerine aykırı olup olmadığı değerlendirilmektedir. Bu değerlendirmeyi TÜRKAPTENT esas inceleme olarak kendisi yapmaktadır. Mutlak ret nedenlerine aykırı olmayan markalar Resmi Marka Bülteninde yayımlanır. 2 aylık yayım sürecinde üçüncü kişiler, mutlak ve nispi ret nedenleriyle marka tesciline itiraz etmesi mümkündür. 

Marka tescil başvurusu yapmadan önce markanın mutlak ve nispi ret nedenleri kapsamında incelenmesi son derece önemlidir. Marka vekili avukatlarımızdan destek almak ve markanızı güvence altına almak için marka avukatı sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular