Halka Açık Anonim Şirketlerde Ayrılma Hakkı

Halka açık şirketlerde ayrılma hakkı, yatırımcıların yatırım kararını etkileyecek nitelikte olan kararlar alınması halinde, şirketlerin payını şirkete devretme hakkıdır. Bu yatırım kararını etkileyecek kararlara önemli nitelikteki işlemler olarak nitelendirilmektedir. Halka açık anonim şirketlerde önemli kararlar ve hukuki sonuçları Önemli Nitelikteki İşlemler ve Ayrılma Hakkı Tebliği ’de düzenlenmiştir.

Bu içerikte, ayrılma hakkının hangi durumlarda geçerli olduğu, nasıl kullanılacağı ve hukuki sonuçları hakkında detaylı bilgi verilecektir.

Ayrılma Hakkı Nedir ve Hukuki Dayanağı

Ayrılma hakkı, halka açık şirketlerde önemli nitelikteki işlemler hakkında karar alınması halinde tanınan bir haktır. Pay sahibine, şirket nezdinde önemli nitelikteki kararlar sonrası payını şirkete devretme hakkını verir.

Sermaye Piyasası Kanunu (SPKn) m.24 hükmünde düzenlenen bu hak, SPKn m.23’te düzenlenen önemli nitelikteki işlemlerin varlığı gerekir.

II-23.3 Tebliği’ne Göre Önemli Nitelikteki İşlemler (ÖNİ) Nelerdir?

Ayrılma hakkının doğması için şirketin önemli nitelikte bir karar alması gerekir. Önemli nitelikteki işlemler, Sermaye Piyasası Kanunu (SPKn) m.23/1 ve II-23.3 sayılı Önemli Nitelikteki İşlemler ve Ayrılma Hakkı Tebliği’de düzelenmiştir.  Bir halka açık ortaklık için ÖNİ sayılan başlıca işlemler şunlardır:

• Birleşme veya Bölünme,
• Tür Değiştirme.
• İmtiyaz Düzenlemeleri: İmtiyaz öngörülmesi veya mevcut imtiyazların kapsam veya konusunun değiştirilmesi.
• Mal Varlığı İşlemleri (Önemlilik Kriteri ile): Halka açık ortaklıkların niteliğine göre farklılaştırılarak belirli büyüklüklerin %50’si veya %75’i olarak belirlenmiştir:
  • Tebliğ’in 6. maddesinde belirlenen büyüklükteki mal varlığını devretmesi.
  • Devri sonucunu doğuran finansal kiralama veya trampa (takas) gibi işlemler tesis etmesi.
  • Bu mal varlığı üzerinde 3. kişiler lehine sınırlı ayni hak tesis etmesi.
• Faaliyet Konusunun Tümüyle Değişmesi: Girişim sermayesi ve gayrimenkul yatırım ortaklıkları hariç payları borsada işlem gören ortaklıklardan fiili dolaşımdaki pay oranı %50’nin üstünde olanlar için, mal varlığına ilişkin işlemlerin fiili faaliyet konusunun tümüyle değişmesine sebebiyet vermesi

Ayrılma Hakkının Kullanılma Şartları ve Genel Kurul Süreci

Halka açık anonim şirketlerde önemli nitelikteki işlemlerin genel kurulda onaylanması gerekmektedir.  Söz konusu hüküm uyarınca genel kurul gündemi, ayrı bir madde olarak şunları içermelidir;

• Önemli işlemin niteliği ve esasları,
• Kimlerin ayrılma hakkını kullanabileceği,
• Kullanım usulü,
• Kullanım fiyatı ve süreci

Genel kurul gündemine göre önemli nitelikteki işleme katılmak istemeyen ve ayrılma hakkını kullanmak isteyen pay sabinin;

• Genel kurul toplantısında olumsuz oy kullanması,
• Muhalefet şerhinin toplantı tutanağına işlemesi gerekmektedir.

Genel kurul toplantısına katılması engellenmiş veya usulüne uygun toplantı yapılmamış ise, pay sahibinin olumsuz oy kullanma şartı aranmamaktadır.

Ayrılma Hakkının Kullanım Süreci ve Ödeme Koşulları

Halka açık ortaklıklarda bu hakkının kullanılması, Önemli Nitelikteki İşlemler ve Ayrılma hakkı Tebliği m. 12 uyarınca şu şekildedir:

• Aracı Kurum Zorunluluğu: Ayrılma hakkının aracı kurum vasıtasıyla kullandırılması zorunludur.
• Kullanım Süresi: Ayrılma hakkının kullandırılması süreci, genel kurul tarihinden itibaren en geç üç iş günü içinde başlar. Kullanım süresi beş iş günüdür.
• Ödeme Tarihi: Pay sahiplerine, paylarının satışı gerçekleştikten sonra bedelleri en geç satışı takip eden iş günü ödenir.
• Birden Fazla İşlem: Aynı genel kurulda birden fazla önemli nitelikteki karar alındıysa, en yüksek bedelden ödeme yapılır.
• Ödeme Şekli: Bedelinin tam ve nakden ödenmesi zorunludur.

Ayrılma Hakkı Kullanılabilecek Pay Sayısının Hesaplanması (Son Giren İlk Çıkar Prensibi)

Ayrılma hakkına konu edilebilecek pay tutarları, son giren ilk çıkar prensibine göre belirlenmektedir.

• Kural: Pay sahibinin işlemin kamuya açıklandığı tarihten sonra aldığı yeni paylar için bu hak doğmaz.
• Satışların Etkisi: Kamuya açıklama tarihinden sonra satılan paylar, sonradan geri alınsa dahi,  konu edilemez. Satılan paylar, öncelikle kamuya açıklama tarihinden sonra alınan paylardan düşülür (son giren ilk çıkar).

Ayrılma Hakkı Kullanım Fiyatı Nasıl Belirlenir?

Ayrılma hakkı fiyatı, diğer adıyla ayrılma akçesi, genel kurul gündeminde belirtilmesi gerekmektedir. Yönetim kurulu tarafından bu kullanım fiyatının nasıl belirleneceği Önemli Nitelikteki İşlemler ve Ayrılma hakkı Tebliği m.14’te düzenlenmiştir.  Söz konusu tebliğe göre payları borsada işlem gören ve görmeyen şirketler için ayrı usül düzenlenmiştir.

Payları Borsada İşlem Görenler İçin Ayrılma Hakkı Kullanım Fiyatı

Ayrılma hakkı kullanım fiyatı, borsada oluşan ağırlıklı ortalama fiyatların ortalaması alınarak tespit edilmektedir. Yıldız pazarda işlem gören ortaklıklarda son 1 ay, diğer paylarda son 6 ay dikkate alınır.

Kullanım fiyatının belirlenmesinde “en yüksek fiyat” ilkesi geçerlidir. Zorunlu pay alım teklifi fiyatı ile yukarıdaki ortalama fiyat ve ayrıca bir değerleme raporunda belirlenen bedel karşılaştırılarak pay sahibine ödenecek en yüksek bedel ayrılma hakkı kullanım fiyatıdır.

Zorunlu pay alım teklifiyle alakalı “Zorunlu Pay Alım Teklifi (Zorunlu Çağrı) Usul ve Esasları” adlı makalemizi inceleyebilirsiniz.

Payları Borsada İşlem Görmeyenler İçin Ayrılma Hakkı Kullanım Fiyatı

Payları borsada işlem görmeyen şirketlerde  kullanım fiyatı, yönetim kurulu tarafından yaptırılacak değerleme raporuna göre belirlenir. Değerlemenin yanlış yapıldığını düşünen pay sahiplerinin dava açma hakkı vardır.

Aynı Genel Kurulda Birden Fazla ÖNİ Olması Durumunda Kullanım Bedeli Hesaplaması

Aynı genel kurul toplantısında birden fazla önemli nitelikteki işlemin görüşülmesi durumunda, pay sahibine ödenecek toplam ayrılma hakkı bedeli, hak kazanılan pay tutarları dikkate alınarak, en yüksek fiyattan başlanarak hesaplanır.

(Varsayım: Pay sahibinin genel kurulda 200 payı var.)

Toplam Bedel Hesaplaması:

1. En Yüksek Fiyat (2,8 TL): İşlem 1’den hak kazanılan 80 pay için: $2,8 \times 80 = 224$ TL.
2. Kalan Pay: $200 – 80 = 120$ pay.
3. İkinci Yüksek Fiyat (2,5 TL): İşlem 2’den hak kazanılan 100 pay için kalan 120 payın 100’ü kullanılır: $2,5 \times 100 = 250$ TL.
4. Kalan Pay: $120 – 100 = 20$ pay.
5. Üçüncü Yüksek Fiyat (2,2 TL): İşlem 3’ten hak kazanılan 140 pay için kalan 20 pay kullanılır: $2,2 \times 20 = 44$ TL.

Toplam Ödenecek Bedel: $224 + 250 + 44 = 518$ TL

Ayrılma Hakkının Doğmadığı Haller ve İstisnaları

Halka açık şirketler nezdinde yapısal değişiklikler olsa dahi ayrılma hakkının doğmayacağı ve şirketin muaf tutulacağı haller mevcuttur:

• Doğmayacağı Haller:  Genel olarak; kanundan doğan zorunlulukların yerine getirilmesi, ortaklığın mali yapısının güçlendirilmesine yönelik kararlardır.
• İstisnalar:  Bedelsiz olarak imtiyazların kaldırılması, zorunlu pay alım teklifinin yapılmış olması, finansal güçlükten kurtulmak için yapılan işlemler bazılarıdır.

Sonuç

Halka açık şirketlerde Önemli Nitelikteki İşlemler (ÖNİ) sonucunda ortaya çıkan ayrılma hakkı, SPKn ve II-23.3 sayılı Tebliğ ile yatırımcıları korumayı amaçlayan temel bir mekanizmadır. Bu süreç; ÖNİ tespiti, önemlilik kriterlerinin hesaplanması, KAP duyuruları ve “son giren ilk çıkar” prensibine göre pay bedelinin belirlenmesi gibi karmaşık adımlar içerir.

Sermaye piyasası mevzuatına tam uyum ve yatırımcı haklarının doğru yönetilmesi için, süreçlerin Kurumsal Yönetim Derecelendirme standartlarına uygun, hukuki ve finansal uzmanlıkla yürütülmesi elzemdir. Özellikle Düzey 3 (İleri Düzey) Lisansı gibi yetkinliklerle desteklenen uzmanlık, bu karmaşık süreçte en doğru kararların alınması ve hukuki risklerin minimize edilmesi açısından kritik öneme sahiptir.

Sermaye Piyasası Hukuku ve Kurumsal Yönetim alanındaki uzmanlıklarımız için daha fazla bilgiye ulaşmak isterseniz: https://www.skhukukdanismanlik.com/sermaye-piyasasi-hukuku-avukati/

Sıkça Sorulan Sorular