Marka Kullanım İspatı

Marka kullanım ispatı, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) m.19 hükmünde yer alan, def’i niteliğinde bir savunma aracıdır. Bu düzenleme ile tescilli markaların piyasada aktif olarak kullanılması amaçlanmıştır. Böylece, 5 yıl boyunca aralıksız atıl bırakılan ve ciddi olarak kullanılmayan markalara dayanarak haksız hak iddia edilmesinin önüne geçilmek istenmiştir.

Kullanım ispatı; marka tesciline itiraza cevap, marka ihlali iddialarına karşı savunma veya marka hükümsüzlük davalarında bir def’i olarak ileri sürülebilir. Bu içerikte; kullanım ispatı talebinin şartları, bu talebe karşı ispatın nasıl yapılacağı ve hukuki sonuçları hakkında detaylı bilgi verilecektir.

Kullanım İspatı Talebi Nedir?

Kullanım ispatı talebi; Resmi Marka Bülteni’nde yayımlanan bir tescil başvurusuna karşı eski tarihli bir marka sahibi itiraz ettiğinde, bu kişinin markasını gerçekten kullanıp kullanmadığını ispatlama talebidir. Bu taleple, itiraza gerekçe gösterilen markanın Türkiye’de ciddi biçimde kullanılıp kullanılmadığının kanıtlanması istenir.

Hukuki niteliği itibarıyla bir “savunma” veya “kullanmama def’i” olan bu hak, uyuşmazlıklarda karşı tarafa karşı doğrudan ileri sürülebilir. Marka tesciline itirazda, marka ihlali iddialarında veya marka hükümsüzlük davalarında kendisine bu talep yöneltilen hak sahibi, markasını ticari hayatta fiilen kullandığını ispatlamak zorundadır.

Markasını yasal delillerle ciddi biçimde kullandığını ortaya koyamayan kişinin iddiaları veya gerekçe gösterdiği markası mahkeme ya da Kurum tarafından dikkate alınmaz.

Kullanım İspatı Uygulamasının Amacı ve Avantajları

Kullanım ispatının marka hukuku açısından amacı ve avantaları şu şekildedir:

• Piyasada etkin kullanılmayan markalara dayanarak hak iddia edilmesini önler.
• Piyasa yeni markaların girişine fayda sağlar,
• Sadece marka hakkını elde tutmak amacıyla yapılan sembolik (göstermelik) kullanımların önüne geçmektedir.

Kullanım İspatı Sunma Şartları Nelerdir?

SMK m.19/2 kapsamında kullanım ispatı talebinin bulunulması için şu şartların birlikte sağlanması gerekir.

• SMK Kapsamında Marka Başvurusu veya Dava Olmalı: Kullanım ispatı, 10.01.2017 tarihinde yürürlüğe giren SMK kapsamında düzenlenmiştir. SMK’nun yürürlüğe girmesiyle mülga olan 556 sayılı KHK’da bulunmamaktadır. Bu sebeple 10.01.2017 tarih öncesi marka başvurusu ve yargılamalarda talep edilmemektedir.
• Gerekçe Şartı: Kullanım ispatı sadece SMK m.6/1’de düzenlenen marka benzerliği ve karıştırılma ihtimali iddialarına karşı ileri sürülebilmektedir.
• 5 Yıl Şartı: İtiraza gerekçe gösterilen markanın, itiraz edilen başvurunun başvuru veya rüçhan tarihi itibarıyla Türkiye’de en az beş yıldır tescilli olması zorunludur.

Önemli Not: Marka hükümsüzlüğü davasında kullanım ispatı ileri sürülmesi halinde, davacı markanın dava tarihinden geriye doğru 5 yıl tescilli olması aranır.

Dava Tarihine Göre: Dava tarihinden geriye dönük en az 5 yıl boyunca tescilli olması aranmaktadır.

Kullanım İspatı Def’i Hangi Durumlarda İleri Sürülür?

Kullanım ispatı talebi, talepte bulunulacak markanın Türkiye’de en az 5 yıl tescilli olması halinde aşağıda hallerde ileri sürülmesi mümkündür.

Marka Tesciline İtiraz Halinde (TÜRKPATENT Süreci)

Bir marka tescil başvurusu Resmi Marka Bülteni’nde yayımlandıktan sonra, üçüncü kişilerin bu başvuruya 2 ay içinde itiraz etme hakkı bulunur. Yayımlanan markaya SMK m. 6/1 uyarınca “benzerlik ve karıştırılma ihtimali” gerekçesiyle itiraz edilmesi halinde başvuru sahibi kullanım ispatı talep edebilir.

Bu talebin ileri sürülebilmesi için, itiraz eden kişinin markasının, yeni başvurunun başvuru veya rüçhan tarihinde Türkiye’de en az 5 yıldır tescilli olması zorunludur.

(Marka tescil itirazına karşı görüş süreci hakkında daha fazla bilgiye “Marka İtirazına Karşı Görüş” adlı sayfamızdan ulaşabilirsiniz.)

Marka Hükümsüzlük Davasında Kullanım İspatı Def’i

Mahkemeler nezdinde açılan marka hükümsüzlüğü davalarında davalı taraf, davanın reddini sağlamak amacıyla bu hakkını bir savunma olarak ileri sürebilir.

(Konu hakkında daha fazla bilgi için Marka Hükümsüzlüğü Davası” “Marka Hükümsüzlüğü Davası” adlı makalemizi inceleyebilirsiniz.)

Marka Hakkının İhlali İddialarında Kullanım İspati Def’i

Bir marka hakkının ihlali iddiası sebebiyle hukuk veya ceza davalarında, aynı şekilde iddia gerekçe gösterilen markanın Türkiye’de ciddi kullanılmadığı ileri sürülmesi mümkündür.

(Marka hakkının ihlali ve açılacak davalar hakkında daha fazla bilgi için için “Marka Hakkının İhlali 2026 | Marka İhlali Davaları adlı makalemizi inceleyebilirsiniz.)

Kullanım İspatı Talebi ve Sunma Süresi

Kullanım ispatı talep eden ile sunacak olan kişilerin dikkat edeceği süreler vardır.

Kullanım İspatı Talep Etme Süresi

• TÜRKPATENT Yayıma İtiraz Aşamasında: Talep eden kişinin, 1 aylık marka itirazına karşı görüş sunması esnasında talep etmesi gerekmektedir. Yeniden İnceleme ve Değerleme Kurulu (YiDK) nezdinde yapılan itirazlarda talep edilmemektedir.
• Mahkemeler Nezdinde (Hükümsüzlük ve Tecavüz Davalarında): Kullanım ispatı bir def’i niteliğinde olması sebebiyle, davacının dava dilekçesine karşı verilecek 2 haftalık cevap dilekçesinde talep edilmelidir.

Kullanım İspatı Sunma Süresi

• TÜRKPATENT Yayıma İtiraz Aşamasında: Başvuru sahibinin kullanım ispatı talebi itiraz edene tebliğ edildikten sonra, itiraz sahibinin delillerini sunması için 1 aylık kesin süre vardır. Bu süre kesin olup, ek süre talebi kabul edilmez.
• TÜRKPATENT İptal Süreçlerinde: Markanın kullanılmama nedeniyle iptali talebi marka sahibine tebliğ edildiğinde, marka sahibinin ciddi kullanım delillerini veya kullanmama gerekçelerini Kuruma sunması için 1 aylık süre tanınır.
• Mahkemeler Nezdinde (Hükümsüzlük ve Tecavüz Davalarında): Davalı taraf kullanım ispatı def’ini cevap dilekçesi ile ileri sürer. Mahkeme, davacı tarafa kullanım delillerini dosyaya sunması için Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) kuralları ve ara karar uyarınca genellikle 2 haftalık kesin süre verir.

Kullanım İspatı Nasıl Yapılır?

Kullanım ispatı, markanın tescilli olduğu 5 yıllık süresi kapsamalıdır. Bu süre zarfında markanın Türkiye’de “ciddi olarak kullanıldığı” ispatlanmalıdır.

SMK m. 26/4 uyarınca, iptal talebini öngörerek son anda yapılan acele kullanımlar geçerli sayılmaz. Markanın uzun süre boş bırakılıp, sırf hakkı kurtarmak amacıyla son 3 ay içinde kullanılması “ciddi kullanım” olarak kabul edilmez. Dürüst bir ticari amaç taşımayan bu tür sembolik kullanımlar ispatı geçersiz kılar

“Ciddi Kullanım” Nedir ve Kriterleri Nelerdir?

Kullanım ispatının ana temeli, tescilli markanın “Türkiye’de ciddi biçimde kullanmakta olduğuna ya da kullanmamaya dair haklı sebepleri olduğuna “ilişkin delillerin sunulmasıdır. SMK m.19/2’de belirtilen “ciddi kullanım”; markanın yalnızca sembolik biçimde değil, ticari hayatta markanın ayırt ediciliğini sürdürmeye yetecek düzeyde ve düzenli şekilde kullanılmasıdır. Markanın tescil amacına uygun ve piyasada aktif kullanımdır.

Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT)’in “Kullanım İspatı Klavuzu”nun 29. Sayfasında ciddi kullanım şu şekilde açıklanmıştır;

“…markadan işlevlerine uygun bir tarzda yarar eldeedecek, yani üzerinde kullanıldığı malın veya hizmetin piyasada tanınmasını ve diğer işletmelerinmal veya hizmetlerinden ayrılmasını sağlayacak şekilde ve yoğunlukta piyasada veya piyasayahitap eden, piyasayı etkileyen yerlerde kullanılması kastedilmektedir”

Sunulacak delillerin ciddi kullanım teşkil edip etmediği Kurum tarafından şu dört kritere göre incelenir:

• Ticari Kullanım Olmalı: Kullanım, işletmenin kendi iç işleyişiyle sınırlı kalmamalı, markanın kapsamında yer alan malların veya hizmetlerin piyasaya sunulmasını ve ticari etki doğurmasını sağlamalıdır.
• Mal veya Hizmetle Uyumlu Olmalı: Marka, tescil edildiği sınıflarda yer alan ve itiraza dayanak gösterilen mal veya hizmetlerin kaynağını ayırt etme işlevine uygun olarak kullanılmalıdır.
• Sürekli ve Sistemli Olmalı: Kullanımın tesadüfi olmaması, dürüst ticari amaçlarla belirli bir düzen ve süreklilik içinde yapılması gerekir.
• Yurt İçinde Gerçekleşmiş Olmalı: Markanın kural olarak Türkiye sınırları içinde kullanılması zorunludur. Sadece ülke dışındaki kullanım delilleri ispat için yeterli değildir. Ancak markanın siyasi sınırlarımız içindeki serbest bölgelerde kullanılması veya Türkiye’de üretilip sadece ihracat amacıyla mal veya ambalaj üzerine konulması da yurt içinde kullanım sayılır.

Kullanım İspatında Kabul Edilen Deliller (İspat Araçları)

Marka tesciline itiraz sürecinde M134 kodlu Kullanım İspatı Delil Formu kullanarak yapılmalıdır. En fazla 100 sayfa olabilmekte ve delillerin en üstünde ilgili olduğu markanın tescil numarası yazmalıdır. TÜRKPATENT’in Kullanım İspatı Klavuzu’nda nasıl sunulması gerektiği belirtilmiştir.

Bir markanın Türkiye’de ciddi olarak kullanıp kullanmadığı dair sunulan deliller, her somut olaya farklı değerlendirilmektedir. Örneğin; lüks bir aracın sene içerisinde 5 tane satılması ciddi kullanımdır. Bununla birlikte bir parfüm markasının sene içerisinde 5 tane satılması ise ciddi kullanım olarak değerlendirilmeyecektir.

TÜRKPATENT’in Kullanım İspatı Kılavuzu’nda ciddi kullanım için sunulacak deliller, doğrudan ve destekleyici delil olarak ikiye ayrılmıştır:

1. Asıl Delil: Faturalar ve Kabul Şartları

Faturalar; resmi evrak olmaları, doğrudan ticari faaliyeti göstermeleri ve tarih, mal/hizmet ile tutar bilgilerini içermeleri nedeniyle kullanım ispatındaki en güçlü asıl delildir. Ancak bir faturanın yasal olarak kabul edilebilmesi için şu şartları taşıması gerekir:

• Markanın Türkiye içerisindeki kullanımını göstermeli ve kullanımı ispat edilmek istenen marka ile doğrudan ilişkilendirilebilir bilgiler içermelidir.
• Fatura üzerindeki tarih bilgileri net ve okunur nitelikte olmalıdır.
• Belgeler ilgili zaman aralığını kapsamalı, düzenli ve kesintisiz bir ticari faaliyeti göstermeli ve malın ya da hizmetin niteliğine uygun tutarlar içermelidir.
• Eğer faturada birden fazla markaya veya farklı ürünlere ait bilgiler yer alıyorsa, uyuşmazlık konusu olan marka ve ürünün üzeri net bir şekilde işaretlenerek gösterilmelidir.
• Faturada doğrudan hangi ürüne ait olduğu anlaşılamayan ibareler veya ürün kodları yer alıyorsa, bunların hangi emtiaya ait olduğunu açıklayan ek bilgiler sunulmalıdır.

2. Destekleyici (Yardımcı) Deliller

Tek başlarına markanın ticari hayatta aktif olduğunu kesin olarak ispatlamasalar da, asıl delil olan faturaları açıklayan ve kullanımı kuvvetlendiren yardımcı araçlardır. Faturalarla birlikte sunulabilecek destekleyici deliller şunlardır:

• Katalog, Fiyat Listesi ve Ürün Kodları: Faturalardaki ürün kodlarının hangi mallara ait olduğunu açıklayan ve özellikle tarih bilgisi içeren kataloglar.
• Ürün, Ambalaj ve Tabela Örnekleri: Ürünün sunum şeklini, fiziki satış yerini, reyondaki durumunu ve ambalajların zaman içindeki değişimini gösteren A4 boyutunda taranmış net fotoğraflar.
• Reklam, Tanıtım ve Promosyon Faaliyetleri: Markaya yapılan yatırımı gösteren reklam görselleri, videolar, ses kayıtları, eşantiyon (anahtarlık, takvim, ajanda vb.) ürün fotoğrafları ve bunlara ilişkin harcama faturaları.
• Fuar Katılımı ve Pazar Araştırmaları: Fuarlara katılım belgeleri, fuar harcaması faturaları ve markanın piyasadaki yaygınlığını veya pazar payını gösteren pazar/kamuoyu araştırmaları.
• Ticari Faaliyet Bilgileri: Markalı ürünün net cirosu, kârı, yurt içi ve yurt dışı dağıtım kanalları, şubeleri, bayilikleri, servis ağı ve ihraç miktarları.
• Kalite Belgeleri ve Ödüller: Markalı mal veya hizmetre ilişkin alınmış resmi TSE, ISO kalite belgeleri, kalite veya çevre ödülleri.
• Dijital Veriler ve Web Siteleri: İnternet üzerinden satış yapılıyorsa marka ve ürün bağlantısını net gösteren aktif web sitesi görselleri, alan adı (domain) tescil belgeleri ve sitenin kullanım istatistikleri.
• Yazılı Beyanlar: Uzmanlardan, tedarikçilerden veya müşterilerden alınan ve sadece sunulan deliller hakkındaki açıklamaları içeren somut yazılı beyanlar

Kullanım İspatının Hukuki Sonuçları

Marka sahibi Türkiye’de markasını ciddi olarak kullanıldığını ispat etmesi halinde; marka tesciline itirazı veya marka hükümsüzlük talepleri mahkemece dikkate alınacaktır. Ancak, ispat edilememesi halinde iddiaları dikkate alınamayacak olup; marka tesciline itirazı veya açmış olduğu davalar reddedilecektir.

Kullanım İspatı Yargıtay Kararları

Türk marka hukukunda “ciddi kullanım” ve “kullanım ispatı” kavramlarının yasal sınırları ile somut uygulama kriterleri Yargıtay’ın birçok kararına konu olmuştur. Aşağıda bazı Yargıtay kararı örnekleri paylaşılmıştır.

Kullanım İspatında Bütünsel Değerlendirme Ölçütleri

Ciddi kullanımın tespiti için şirketin faaliyet alanı, iş hacmi, üretim kapasitesi ve ciro gibi somut olaya özgü değerlendirme yapılmalıdır.

Yargıtay 11. HD, 19.11.2009, E. 2008/5295, K. 2009/12100;

“…kullanıma ilişkin delillerin “şirketin faaliyet alanı, ticari iş hacminin büyüklüğü, üretim miktarı, satım ve dağıtım kanalları, yıllık cirosu ve davaya konu markanın uzun yıllardır tescilli olması” hususlarının bir arada değerlendirilip incelenmesi gerektiğini belirtmiştir.”

Marka Lisans Sözleşmelerinde Ciddi Kullanımın İspatı

Yargıtay, bir markaya ilişkin lisans sözleşmesi yapılmasının veya sadece lisans faturalarının sunulmasının ciddi şekilde kullanıldığı anlamına gelmeyeceğini belirtmiştir.

Yargıtay 11. HD, 09.06.2011, E. 2009/7782, K. 2011/7040;

“”…ciddi kullanımın ispatı için salt lisans faturalarının ibrazı yeterli olmayıp ayrıca lisans verilen dava dışı şirketlerinde söz konusu ürünler üzerinde markasal kullanımları bulunduğunun ispatı gerekir.”

Düşük Sayıda ve Düşük Bedelli Faturaların İspat Gücü

Somut olayın niteliğine göre, düşük sayıda fatura ciddi kullanımın ispat için elverişli değildir.

Yargıtay 11. HD, 22.06.2020, E. 2019/157, K. 2020/3024;

“”…davalının, Türkiye’de bir firmaya satış yaptığına ilişkin “Starlock Push On Fastener” açıklamalı 2008 ve 2009 yılına ilişkin birer adet ve 2010 yılına ilişkin iki adet olmak üzere sunduğu dört adet düşük bedelli fatura”nın markanın ciddi surette kullanımının kabulü için yeterli olmadığına hükmetmiştir…”

Sonuç

Marka kullanım ispatı, marka hukukunda hak dengesini sağlayan ve piyasada dürüst rekabeti koruyan en önemli yasal mekanizmalardan biridir. Hak sahiplerinin süreç boyunca yasal süreleri sıkı bir şekilde takip etmesi ve ticari delillerini usulüne uygun şekilde tasnif etmesi hak kayıplarını önlemek adına büyük önem arz eder.

Hukuki prosedürlerin ve delil sunma kurallarının teknik uzmanlık gerektirmesi sebebiyle, sürecin profesyonel bir destekle yürütülmesi tavsiye edilir. Bu kapsamda yasal haklarınızı korumak ve uyuşmazlıkları doğru yönetmek için Marka Avukatı sayfamız üzerinden bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular