Adi Ortaklık Nedir? Nasıl Şirket Kurulur?

Adi ortaklık, iki veya daha fazla kişinin emeklerini ve mallarını ortak bir amacı ortak bir amacı gerçekleştirmek amacıyla birleştirmesidir. Türk Borçlar Kanunu (TBK) m.620 ila 645 hükümleri arasında düzenlenmiştir.

Bu içerikte adi ortaklık sözleşmesi nasıl hazırlanacağı, kuruluş ve ortakları arası ilişkiler dahil hususlara değinilecektir.

Adi Ortaklık Nedir?

Adi ortaklık, tüzel kişiliği olmayan bir iş ortaklığıdır. Bir ekonomik amacı gerçekleştirmek için en az 2 kişinin bir araya gelmesiyle oluşmaktadır. Bir şirket niteliğinde olmayıp, tüm ortaklar mal varlığıyla üçüncü kişilere karşı sorumludur.

Adi Ortaklık Şartları Nelerdir?

TBK kapsamında bir adi ortaklıktan bahsedebilmek için aşağıdaki şartların sağlanmış olması gerekir;

• Kişi Şartı: En az 2 kişinin bulunması gerekir. Tek kişinin adi ortaklık kurması mümkün değildir.
• Ortak Amaç Şartı: Ortak bir amacı gerçekleştirmek için kurulması gerekmektedir.
• Emek ve Sermaye Şartı: Her bir ortak para, alacak veya başka bir mal ya da emek olarak katılım da bulunmak zorundadır. Ortaklardan biri sadece sermaye veya emek ya da her ikisini koyması mümkündür. Ancak, her ortağın mutlaka bir katılımı olması gerekmektedir.

Kimler Adi Ortaklık Kurabilir?

Kimler adi ortaklık kurabilir diye baktığımızda gerçek veya tüzel kişilerin ortak olması mümkündür. Gerçek kişi olmasına gerek yoktur, şirketler de ortaklığa dahil olabilir. Sadece şirketlerden oluşan bir ortaklık kurulması mümkündür.

Adi Ortaklık Nasıl Kurulur?

Adi ortaklık kurulması için tarafların ortak bir amacı gerçekleştirme amacı olması yeterlidir. Yazılı bir sözleşmenin varlığına dahi gerek yoktur. Nitekim, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 2017/3-1019 E., 2020/25 K., 16/01/2020 tarihli kararında sözlü olarak adi ortaklık kurulabileceğini hükmetmiştir;

“Adi ortaklık sözleşmesi az yukarıda belirtildiği gibi, iki yada daha fazla kişinin emeklerini ve mallarını ortak bir amaca erişmek üzere birleştirmeyi üstlendikleri bir sözleşme olup, adi ortaklık ilişkisi mutlaka sözleşme temeline dayanır. Adi ortaklık sözleşmesi yazılı yapılabileceği gibi sözlü de yapılabilir.”

Ortaklık ilişkisi tanık dahil her türlü delille ispatlanabilir. Ancak, ispat kolaylığı açısından ve ortaklık şartlarını belirlemek için yazılı sözleşme yapılması önemlidir.

Adi Ortaklık Sözleşmesinde Dikkat Edilmesi Gerekenler

Bir adi ortaklık sözleşmesi hazırlanırken başlıca şu hususlara dikkat edilmesi gerekir:

• Ortak Amaç: Sözleşmede açıkça ortaklığın kuruluş amacı açıkça belirtilmelidir. Nitekim, ortaklık bu amaç doğrultusunda geçerli olacaktır.
• Katılım Oranları: Hangi ortağın ne suretle ortaklığa katkıda bulunacağı açıkça belirtilmelidir. Emek ve sermaye değerlerinin açıkça belirtilmesi gerekir.
• Ticaret Unvanı: Ortaklığın bir ticaret unvanı kullanıp kullanmayacağı belirlenmelidir. Örneğin “Şafak & Koparan Adi Ortaklığı” şeklinde unvan belirlenmesi mümkündür. Bu durumda tescil edilmesinde faydalı olacaktır.
• Ortaklığın Temsili: Ortaklığı yapılan işlemlerle nasıl temsil edileceği  ve temsilcinin hangi işleri yapabileceği sözleşmede belirtilmesi gerekir. Gayrimenkul satışı gibi olağanüstü işlemlerde nasıl karar alınacağı belirtilmelidir.
• Hak ve Yükümlülükler: Ortakların bilgi alma hakkı, rekabet yasağı gibi hallerin detaylı olarak düzenlenmesi gerekir.
• Kazanç Paylaşımı: Taraflar arasında kazanç paylaşımının hangi koşullarda ve nasıl paylaşılacağına yer verilmelidir.
• Üçüncü Kişilere Karşı Sorumluluk: Tüm ortaklar üçüncü kişilere müteselsil şekilde sorumludur. Ancak, iç ilişkide hangi ortağın ne oranda sorumlu olabileceği düzenlenmesi mümkündür.
• Fesih Halleri: Adi ortaklığın hangi hallerde sona ereceği ve sona erme halleri tereddüte mahal bırakmadan düzenlenmelidir.

Ortaklar Arasındaki İlişkiler

TBK’da adi ortaklık ilişkisi için getirilmiş bazı emredici hükümler vardır. Bu emredici hükümlerin aksine sözleşme yapılaması mümkün değildir. Bununla birlikte bazı konularda ortakların iradesine bırakılmıştır.

Adi ortaklıkta iç ilişkiler, sözleşme özgürlüğü ile şekillense de kanun belirli emredici ve yedek kurallar koymuştur.

Katılım Payı (Sermaye)

TBK m.621 uyarınca her ortak emek veya sermaye ya da her ikisi olacak şekilde ortaklığa katkıda bulunması gerekir. Bir ortağın hiçbir katkısının bulunmaması, sadece kar alması mümkün değildir.

Ancak, ortaklar kimin hangi oranda ve nasıl katkıda bulunacağını taraflar arasında akdedilecek sözleşmede belirleyebilir.

Kazanç ve Zararın Paylaşımı

Ortaklar arasında aksi kararlaştırılmadıkça her ortak eşit kar ve zarar ortağıdır.

Her ortak zarara katlanmak zorundadır. Sadece emeğini ortaya koyan ortağın sadece kara ortak olacağı, zarara katılmayacağı belirlenmesi mümkündür.

Karar Alma ve Yönetim

Adi ortaklıkta her ortağın yönetim ve karar alma hakkına sahiptir.

• Kararlar: Kural olarak her kararda oy birliği aranmaktadır. Taraflar arasında akdedilecek sözleşmede oy çokluğuyla karar alınabilecek hususların düzenlenmesi mümkündür. Ancak, adi ortaklığın feshi  gibi olağan dışı işlerde oy birliği aranır.
• Yönetim: Ortaklar bu karar alma ve yönetim hakkını bir veya birden fazla ortağa bırakması mümkündür. Yönetici sözleşmeyle veya ortaklık kuruluyla atanması mümkündür.

Ortakların Sorumlulukları ve Hakları

Adi ortaklıkta ortaklar birbirlerine karşı dürüstlük ve özen borcu altındadır.

• Rekabet Yasağı: Hiçbir ortak, ortaklığın amacına zarar verecek veya engelleyecek işleri kendi veya başkası adına yapamaz (Madde 626).
• Özen Borcu: Her ortak, ortaklık işlerinde kendi işlerinde gösterdiği özeni göstermek zorundadır. Eğer yönetici ortak ücret alıyorsa, sorumluluğu “Vekalet Sözleşmesi” hükümlerine göre daha ağırdır.
• İnceleme Hakkı: Yönetim yetkisi olsun ya da olmasın, her ortağın defterleri inceleme ve bilgi alma hakkı vardır. Bu hakkın kısıtlanmasına dair sözleşme hükümleri kesin olarak hükümsüzdür.

Adi Ortaklıktan Çıkarma ve Ayrılma

TBK m. 633 uyarınca taraflar arasındaki sözleşmede şirketin devam edileceğine yönelik hüküm bulunması halinde, ortaklar aşağıdaki halde diğer ortağı veya mirasçısını adi ortaklıktan çıkarabilir:

• Fesih bildirimde bulunması,
• Tasfiyedeki payının cebrî icra yoluyla paraya çevrilmesi
• Ortağın ölümü, iflası veya kısıtlanması
• Adi ortaklıktan çıkarılan ortağa yazılı bildirim yapılması gerekir.
• Ayrılan ortağın payı uzman kişilerce hesaplanır ve diğer ortaklara geçer.

Adi Ortaklığın Üçüncü Kişilere Karşı Sorumluluğu

TBK m.638 uyarınca adi ortaklıkta her bir ortak üçüncü kişilere karşı müteselsil sorumludur. Örneğin, bir fatura alacaklısı fatura alacağı tüm ortaklardan talep etmesi mümkündür.

Ortaklar arasında zarara katlanma oranının belirlenmesi üçüncü kişilere karşı geçerli değildir. Ortaklardan biri borcun tamamını ödemek zorunda kalması halinde, diğer ortaklara rücu etme hakkına sahiptir.

Adi Ortaklığın Sona Ermesi

Adi ortaklığın sona erme sebepleri TBK m.639’da şu şekilde düzenlenmiştir:

• Amacın Gerçekleşmesi: Ortaklığın kuruluş amacının gerçekleşmesi sona erme hallerinden biridir. Örneğin, kat karşılığı inşaat sözleşmesi uyarınca yapının tamamlanması.
• Amacın İmkansızlaşması: Ortaklık kuruluş amacının gerçekleştirilmesinin imkansız hale gelmesi yine sona erme sebebidir.
• Ortaklardan Birinin Ölümü, İflası veya Kısıtlanması: Sözleşmede ortaklığında devam edeceğine yönelik hüküm olmadığı halinde ortaklık sona erer.
• Oy Birliği: Tüm ortakların iradesiyle ortaklık sona erdirebilir.
• Sürenin Sona Ermesi: Adi ortaklık için belirli bir süre öngörülmüşse, belirlenen süre sonunda ortaklık sona erer.
• Fesih Hakkı: Taraflar arasında akdedilen sözleşmede fesih hallerininden birinin gerçekleşmesi ve taraflardan birinin talep etmesi halinde, ortaklık sona erer.
• Mahkeme Kararı: Adi ortaklık taraflar için çekilmez hale gelmesi halinde mahkemeden ortaklığın sona ermesi talep edilebilir. Örneğin, diğer ortak veya ortakların rekabet yasağını ihlal etmesi, ortaklığın devamlı zarar etmesi.

Adi Ortaklığın Tasfiye Süreci: Adım Adım Paylaşım (TBK 642-644)

Adi ortaklık sona ermesiyle birlikte; ortaklığın tüm varlıklarının nakde çevrilir. İlk önce borçlar ödenir ve kalan bedel paylaştırılır.

Tasfiye Memuru ve Usul

Tasfiye kural olarak tüm ortakların elbirliğiyle yapılır. Taraflar aralarından bir tasfiye memuru da seçmesi mümkündür. Eğer ortaklar anlaşamazsa, hâkim kararıyla bir tasfiye memuru atanır.

Ödeme Sıralaması ve Kazanç Paylaşımı

Tasfiye sırasında paraya çevrilen mal varlıklarından ödeme sırası şu şekildedir:

1. İlk olarak borçlar kapanır,
2. Ortakların yapmış olduğu masraf ve avanslar ödenir,
3. Ortakların koyduğu sermaye geri verilir.
4. Tüm ödemelerden sonra bir değer artarsa bu “kazanç”, yetmezse “zarar” sayılır. Sözleşmede aksine hüküm yoksa kazanç da zarar da ortaklar arasında eşit paylaştırılır.

Adi Ortaklık Sözleşmesi Örneği

Sonuç

Adi ortaklık; belirli bir ekonomik amacı gerçekleştirmek için en az 2 kişinin kurmuş olduğu bir ortaklıktır. Tüzel kişiliği bulunmamaktadır, her ortak müteselsil sorumludur. Her ortağın adi ortaklığa emek veya sermaye bakımından katılım payı zorunludur.

Adi ortaklık sözlü dahi kurulabilir. Ancak, taraflar arasındaki kar ve zarar katılımını belirlemek için yazılı sözleşme yapılması gerekmektedir. Ortaklar üçüncü kişilere karşı müteselsil sorumludur.

Sıkça Sorulan Sorular